''Айына небәрі 20 мың теңге". Осындай ұсыныстан кейін бағасы бірнеше жүз мың теңге тұратын смартфон да аса қымбат көрінбеуі мүмкін. Сатып алушы толық соманы бірден шығармайды, тауарды қазір алады да, ақшасын бірнеше айға бөліп төлейді, деп хабарлайды Malim.kz.
Қазақстанда бөліп төлеу күнделікті сауданың қалыпты құралына айналды. Смартфон, тұрмыстық техника, киім мен жиһаздан бастап түрлі қызметтерге дейін бөліп төлеуге болады. Әсіресе "0%", "артық төлемсіз" деген ұсыныстар сатып алушы үшін тиімді көрінеді.
Бірақ бір сұрақ туындайды: егер клиент ешқандай пайыз төлемесе, мұндай жүйе қалай жұмыс істейді? Банк немесе қаржы сервисі неден табыс табады? Ал "0%" шынымен сатып алудың қосымша құны мүлде жоқ деген сөз бе?
Осы сұрақтарға Kaspi-дің ресми шарттары, Ұлттық банктің мәліметтері және қарапайым есептер арқылы жауап іздеп көрдік.
Kaspi Рассрочкада шынымен пайыз жоқ па?
Алдымен көпшілікті қызықтыратын сұрақтан бастайық.
Kaspi-дің ресми мәліметінде Рассрочка арқылы жасалған сатып алуларда клиент үшін пайыз, комиссия және артық төлем жоқ екені көрсетілген.
Яғни тауар 240 мың теңге тұрса және оны 12 айға дәл осы шартпен бөліп төлеуге алсаңыз, жалпы 240 мың теңге төлейсіз. 240 мыңның үстіне банк клиенттен рассрочка үшін жеке пайыз қоспайды.
Kaspi бұл туралы ресми анықтамасында: "Покупки в Рассрочку всегда без процентов, комиссий и переплаты", – деп көрсетеді.
Демек, әлеуметтік желіде кездесетін “0% деп жазылғанымен, Kaspi клиенттен жасырын пайыз алады” деген тұжырымды растайтын негіз жоқ.
Бірақ бұл жерде бір маңызды айырмашылық бар.
Kaspi Рассрочка мен Kaspi-дің сатып алуға беретін кредиті бір өнім емес.
Kaspi-дің ресми мәліметі бойынша, "Кредит на Покупки" өнімінде үш айға сатып алу рассрочка ретінде пайызсыз ұсынылады. Ал мерзімі одан ұзақ болған жағдайда артық төлем болуы мүмкін. Оның нақты мөлшері таңдалған сома мен мерзімге қарай жеке есептеледі.
Сондықтан қосымшада сатып алу кезінде оның нақты "Рассрочка" ма, әлде "Кредит на Покупки" ма екенін қараған жөн.
Клиент төлемесе, ақшаны кім төлейді?
Енді ең қызық сұраққа келейік.
Бөліп төлеу жүйесінде тек сатып алушы мен банк жоқ. Оның ішінде тауар немесе қызмет сататын кәсіпкер де бар.
Kaspi-дің серіктестерге арналған ресми ақпаратында Kaspi.kz Магазиніндегі сатылым үшін комиссия алынатыны көрсетілген. Оның көлемі тауар санатына байланысты белгіленеді.
Ал 0-0-24 бөліп төлеу акциялары кезінде комиссия мөлшері өзгеруі мүмкін.
Бұдан бөлек, Kaspi QR арқылы өтетін арнайы бөліп төлеу акциялары үшін де бизнес төлейтін комиссия бар.
Мәселен, Kaspi-дің 2026 жылғы тарифтерінде 0-0-24 акциясына қатысу кезіндегі ҚҚС-пен есептелген комиссия кейбір санаттарда 13 пайыз болса, басқа санаттарда 16,1 пайызға дейін барады.
Яғни сатып алушының экранында 0% тұрғанымен, транзакцияның бүкіл тізбегі тегін жұмыс істеп тұрған жоқ.
Бұл жерде маңызды ескерту бар: осы комиссияның барлығы автоматты түрде тауардың бағасына қосылады деп айтуға болмайды. Сатушы бағаны сұранысқа, бәсекеге, өзіндік құнға, маркетинг шығынына және басқа факторларға қарай белгілейді.
Сондықтан "Kaspi комиссиясын бәрібір сатып алушы төлейді" дегенді де дәлелсіз факт ретінде көрсету дұрыс емес.
Бірақ сатушы үшін бөліп төлеумен жасалған сауданың өзіндік құны болуы мүмкін екені анық.
Мысалмен есептеп көрейік
Айталық, дүкен 500 мың теңгеге тауар сатты.
Егер белгілі бір бөліп төлеу акциясында бизнеске арналған комиссия шартты түрде 13 пайыз болса, оның көлемі:
500 000 × 13% = 65 000 теңге.
Яғни операцияға байланысты бизнес үшін ондаған мың теңге шығын пайда болуы мүмкін.
Бірақ сатып алушының шартында тауар әлі де 500 мың теңге болып қала береді.
Клиент үшін – 0%.
Бизнес үшін – қызметтің өз құны бар.
Осы айырмашылық "пайызсыз рассрочка қалай жұмыс істейді?" деген сұрақтың бір бөлігін түсіндіреді.
Неліктен 500 мың теңге қымбат, ал айына 20 мың теңге арзан сияқты?
Бөліп төлеудің тағы бір маңызды жағы – психология.
Елестетіп көрейік.
Телефонның бағасы – 500 мың теңге.
Егер сатушы:
"Телефон – 500 000 теңге"
десе, адам бірден жарты миллион теңге жұмсайтынын түсінеді.
Ал экранда:
"24 айға – айына шамамен 20 833 теңге"
деп тұрса, дәл сол тауар психологиялық тұрғыдан әлдеқайда қолжетімді көрінеді.
Бірақ телефон арзандаған жоқ.
500 000 теңге бәрібір 500 000 теңге болып қалды.
Өзгергені – бағаның бізге көрсетілу тәсілі.
Үлкен соманың орнына адам салыстырмалы түрде шағын айлық төлемді көреді.
Мәселе бір ғана рассрочкада болмауы мүмкін. Бірнеше "шағын" төлем жиналған кезде жағдай өзгереді.
Бес шағын рассрочка қанша ақша болады?
Мысалы, адамның ай сайынғы табысы 300 мың теңге делік.
Оның:
телефонға – 25 мың теңге;
теледидарға – 20 мың теңге;
киімге – 15 мың теңге;
құлаққапқа – 8 мың теңге;
стоматологияға – 30 мың теңге
ай сайын төлейтін міндеттемесі бар деп есептейік.
Жеке-жеке қарағанда 8, 15 немесе 20 мың теңге аса үлкен ақша болып көрінбеуі мүмкін.
Бірақ бәрін қосқанда:
25 000 + 20 000 + 15 000 + 8 000 + 30 000 = 98 000 теңге.
300 мың теңге табысы бар адамның ай сайын 98 мың теңгесі бұрын жасалған сатып алуларға кетіп отырады.
Бұл оның табысының шамамен 32,7 пайызы.
Осы мысалда бірде-бір рассрочкаға пайыз қосудың қажеті болған жоқ.
Проблема пайызда емес.
Адам болашақтағы табысының үштен бір бөлігін алдын ала жұмсап қойған.
Ұлттық банк те бөліп төлеу нарығына назар аударды
Бұл мәселе тек тұрмыстық деңгейдегі әңгіме емес.
2026 жылғы 9 қыркүйекте Қазақстан Ұлттық банкі рассрочка және BNPL – "қазір сатып ал, кейін төле" нарығына арналған арнайы талқылау құжатын жариялады.
Ұлттық банк Қазақстанда бөліп төлеуге ұсынылатын тауарлар мен қызметтердің аясы өте кең екенін атап өтті. Оған күнделікті тұтыну тауарларынан бөлек, автомобиль мен жылжымайтын мүлік сияқты қымбат сатып алулар да кіре алады.
Реттеушінің бұл нарықты жеке зерттей бастауы бөліп төлеудің Қазақстандағы қаржы жүйесінің елеулі бөлігіне айналғанын көрсетеді.
0% болса, рассрочка тиімді ме?
Бұл сұраққа "иә" немесе "жоқ" деп біржақты жауап беру дұрыс емес.
Мысалы, сізге жұмыс үшін ноутбук шұғыл қажет болды делік.
Оның бағасы – 360 мың теңге.
Дүкенде бірден төлегенде де 360 мың теңге, ал 12 айлық рассрочкада да жалпы төлем 360 мың теңге болса, ай сайын 30 мың теңгеден төлеуге болады.
Егер сізде 360 мың теңге бар болса да, бүкіл ақшаны бір күнде жұмсамай, резерв ретінде сақтап қалу кей жағдайда ыңғайлы болуы мүмкін.
Бұл – рассрочканың пайдалы жағы.
Бірақ басқа жағдайды қарастырайық.
Адам 500 мың теңгелік телефонды бірден 500 мыңға сатып алуға дайын емес. Тіпті оны тым қымбат деп санайды.
Алайда "айына 20 мың теңге" дегенді көргеннен кейін сатып алуға келіседі.
Бұл жерде рассрочка адамның ақшасын үнемдеп тұрған жоқ.
Ол адамға бұрын тым қымбат көрінген затты психологиялық тұрғыдан қолжетімді етіп көрсетті.
Екеуі – екі бөлек жағдай.
Рассрочка аларда неге қарау керек?
Ең алдымен ай сайынғы төлемге емес, тауардың толық бағасына қараған жөн.
"Айына 15 мың ғана" дегеннің орнына:
"Мен жалпы қанша теңге төлеймін?"
деген сұрақ қою керек.
Екіншіден, төлем әдісін салыстырған дұрыс. Тауарды бірден сатып алғанда және бөліп төлегенде бағасы бірдей ме?
Үшіншіден, барлық қолданыстағы ай сайынғы міндеттемені бір жерге жинап есептеу қажет.
Мысалы, әрқайсысы 15 мың теңгеден бес рассрочка болса, сіздің нақты айлық міндеттемеңіз 15 мың емес, 75 мың теңге.
Төртіншіден, сатып алу түрін тексеру маңызды.
"Рассрочка" мен "Кредит на Покупки" атаулары ұқсас көрінгенімен, шарттары бірдей емес. Біріншісінде Kaspi клиент үшін пайыз бен артық төлем жоқ екенін көрсетеді. Ал сатып алуға арналған кредитте мерзімге байланысты артық төлем болуы мүмкін.
"0%" – өтірік пе?
Kaspi Рассрочка туралы айтсақ – жоқ.
Компанияның қазіргі ресми шарттары бойынша клиент үшін пайыз, комиссия және артық төлем қарастырылмаған.
Бірақ "0%" деген жазуды "бұл сатып алудың ешқандай экономикалық құны жоқ" деп түсінуге де болмайды.
Жүйенің екінші жағында сатушы бар. Ол маркетплейс немесе төлем сервисінің комиссияларын есепке алады.
Ал үшінші жағында сатып алушының өзі бар. Оның ең үлкен шығыны кейде пайыз емес, болашақ табысының бір бөлігін бүгін жұмсап қоюы болуы мүмкін.
500 мың теңгелік телефонды 24 айға бөлгенде ол шамамен 20 833 теңгелік шағын төлемдерге айналады.
Бірақ заттың өзі 500 мың теңгелік зат болып қала береді.
Сондықтан бөліп төлеудегі ең маңызды сан кейде 0% емес.
Ең маңызды сан – барлық рассрочкаңызды қосқаннан кейін келесі айдың жалақысынан қанша ақша сізге жетпей тұрып-ақ жұмсалып қойғаны.