Malim.kz
MALIMet

20 қазан: Қазақстан мен әлем тарихында қандай оқиғалар болды?

• Алуа Әшірбекова
Фото: ЖИ арқылы жасалған

Ақмоланы Қазақстанның астанасы деп жариялау туралы жарлыққа қол қойылып, Сиднейдің әйгілі опера театры ашылған күн. Сондай-ақ 20 қазанда ғарышты зерттеу тарихындағы маңызды қадамдар жасалды, деп хабарлайды Malim.kz.

1997 жыл: Ақмоланың астана мәртебесін бекіткен жарлық шықты

1997 жылғы 20 қазанда Ақмола қаласын Қазақстан Республикасының астанасы деп жариялау туралы №3700 Президент жарлығына қол қойылды. Құжатқа сәйкес, қала 1997 жылғы 10 желтоқсаннан бастап ел астанасы мәртебесін алды.

Бұл екі датаның мағынасы бөлек: 20 қазан – жарлыққа қол қойылған күн, ал 10 желтоқсан – Ақмоланың ресми түрде астана болған күні. Астананы Алматыдан көшіру тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ірі өзгерістердің бірі болды.

1972 жыл: Республикалық физика-математика мектебі құрылды

1972 жылғы 20 қазанда Алматыда дарынды балаларға арналған республикалық физика-математика мектеп-интернаты құрылды. Кейін білім ордасына математик, академик Орынбек Жәутіковтің есімі берілді.

Мектеп физика мен математиканы тереңдетіп оқытуға бағытталды. Оның құрылуы жаратылыстану ғылымдарына бейімі бар балаларды арнайы даярлауға жол ашқан маңызды оқиғалардың бірі болды.

1961 жыл: Әуе диспетчерлерінің халықаралық федерациясы құрылды

1961 жылғы 20 қазанда Әуе диспетчерлері қауымдастықтарының халықаралық федерациясы – IFATCA құрылды. Осы оқиғаға байланысты жыл сайын 20 қазанда Халықаралық әуе диспетчері күні аталып өтеді.

Ұшақтың қауіпсіз ұшып-қонуына ұшқыштармен бірге диспетчерлер де жауап береді. Олар әуе қозғалысын реттеп, ұшақтар арасындағы қауіпсіз арақашықтықтың сақталуын қадағалайды. Бұл атаулы күн көпшілік көзіне түсе бермейтін мамандардың еңбегіне назар аудартады.

1973 жыл: Сидней опера театры ресми түрде ашылды

1973 жылғы 20 қазанда Австралиядағы Сидней опера театрының ресми ашылу салтанаты өтті. Ғимаратты Ұлыбритания патшайымы Елизавета II ашты.

Құрылысы 1959 жылы басталған театрды аяқтауға 14 жыл қажет болды. Желкенге ұқсайтын шатырымен ерекшеленетін ғимарат кейін Австралияның әлемге танымал нышандарының біріне айналды. 2007 жылы ол ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді.

2010 жыл: Дүниежүзілік статистика күні алғаш рет аталып өтті

2010 жылғы 20 қазанда Біріккен Ұлттар Ұйымының бастамасымен алғашқы Дүниежүзілік статистика күні өтті. Оның мақсаты – сенімді деректің қоғам өміріндегі орнын көрсету.

Халық саны, білім алу мүмкіндігі, жұмыспен қамту немесе денсаулық сақтау жағдайы туралы мәліметтер статистика арқылы жинақталады. Осындай деректер қоғамдағы өзгерістерді бағалап, шешім қабылдауға көмектеседі. БҰҰ бұл күн арқылы ресми статистиканың сапасы мен ашықтығына назар аударды.

2018 жыл: Меркурийге арналған BepiColombo миссиясы ұшырылды

2018 жылғы 20 қазанда Еуропа мен Жапонияның бірлескен BepiColombo ғарыш миссиясы сапарға шықты. Аппарат Француз Гвианасындағы Куру ғарыш айлағынан Ariane 5 зымыранымен ұшырылды.

Миссия Күнге ең жақын орналасқан Меркурийді зерттеуге арналған. Ғалымдар оның беткі қабаты, ішкі құрылысы және магнит өрісі туралы мәлімет жинауды көздеді. Жобаға Еуропа ғарыш агенттігі мен Жапонияның аэроғарыштық зерттеулер агенттігі қатысты.

2020 жыл: Ғарыш аппараты Бенну астероидынан үлгі алды

2020 жылғы 20 қазанда NASA-ның OSIRIS-REx аппараты Бенну астероидының бетіне қысқа уақыт жанасып, тас пен шаң үлгілерін жинады. Сол сәтте астероид Жерден шамамен 321 миллион шақырым қашықта болған.

Жиналған материал салынған капсула 2023 жылғы 24 қыркүйекте Жерге жеткізілді. Бұл үлгілер ғалымдарға Күн жүйесінің ерте кезеңін және ғаламшарлар қалыптасқан кездегі заттардың құрамын зерттеуге мүмкіндік берді.

Алуа Әшірбекова
Автордың басқа материалдары