Көп ата-анаға таныс көрініс: бала телефоннан мультфильм немесе видео көріп отырады. "Болды, телефонды бер" деген сәтте жылау, айқайлау, ренжу басталады. Ақыры ата-ана да ашуланып, қарапайым телефон мәселесі үлкен жанжалға айналып кетеді, деп хабарлайды Malim.kz.
Мұндай жағдайда баланы бір күнде телефоннан толық айыруға тырысқаннан гөрі, үйдегі экран қолдану тәртібін біртіндеп өзгерткен тиімді.
1. Телефонды аяқ астынан жұлып алмаңыз
Бала қызық видеоның немесе ойынның ортасында отырғанда құрылғыны күтпеген жерден алып қою қарсылықты күшейтуі мүмкін.
Оның орнына алдын ала ескертіңіз:
"Тағы 10 минут қарайсың, содан кейін телефонды қоямыз".
Бес минут қалғанда тағы бір рет ескертуге болады. Осылайша бала экран уақытының аяқталатынын алдын ала біледі.
Америкалық педиатрия академиясының ата-аналарға арналған ресурсы телефонды өшіру кезінде балалардың жылауы мен ашулануы жиі кездесетінін атап өтеді. Мұндай сәтті күш сынасуға айналдырмай, белгіленген тәртіпті сабырмен ұстанған жөн.
2. Ережені бала телефон ұстап отырғанда емес, алдын ала келісіңіз
"Қазір өшір!" деген талаптың орнына үйде бәріне түсінікті тұрақты тәртіп болғаны дұрыс.
Мысалы:
– тамақ ішкенде телефон жоқ;
– сабақ орындағанда ойын мен видео қосылмайды;
– ұйықтар алдында телефон басқа жерде тұрады;
– телефон қолданудың басталатын және аяқталатын уақыты алдын ала белгілі.
Америкалық педиатрия академиясы отбасыларға осындай ортақ "медиа-жоспар" құрып, экрансыз уақыт пен орындарды белгілеуді ұсынады.
3. Autoplay мен хабарламаларды өшіріңіз
"Тағы бір видео ғана" деп басталып, баланың жарты сағаттан кейін де телефон қарап отырған кезі көп.
Оның бір себебі – келесі видеоның автоматты түрде қосылуы және экранға тоқтаусыз келетін хабарламалар.
AAP ата-аналарға autoplay функциясы мен қажетсіз хабарламаларды өшіруге кеңес береді. Бұл мүмкіндіктер қолданушының экранда ұзағырақ отыруына ықпал етуі мүмкін.
4. Телефонды алып қана қоймай, орнына басқа нәрсе ұсыныңыз
"Телефонды қой!" дегеннен кейін баланың алдында ешқандай басқа әрекет болмаса, оның құрылғыны қайта сұрауы заңды.
Сондықтан экран уақытынан кейін нақты балама дайындаған дұрыс:
серуендеу, сурет салу, конструктор жинау, үстел ойыны, бірге тамақ әзірлеу немесе кітап оқу.
AAP экранның баланың ұйқысы, қозғалысы, отбасымен қарым-қатынасы, оқуы мен басқа пайдалы іс-әрекеттерінің орнын басып кетпеуіне мән беруді ұсынады.
5. Тамақ үстелін "телефонсыз аймаққа" айналдырыңыз
Бір қарағанда ұсақ нәрсе сияқты. Бірақ бала тамақ ішіп отырып үнемі мультфильм көрсе, телефон күнделікті әдеттің ажырамас бөлігіне айналуы мүмкін.
Сондықтан ең қарапайым ережелердің бірі – дастарқан басында телефонды шетке қою.
Бұл ереже тек балаға емес, ата-анаға да қатысты болғаны маңызды.
6. "Өзі телефоннан шықпайды" десеңіз, өз телефоныңызға да қараңыз
Балаға "телефонды қой" деп айтып тұрып, ата-ананың өзі экраннан бас көтермесе, ережені қабылдау қиындайды.
Америкалық педиатрия академиясы ата-ананың цифрлық әдеті балаға үлгі болатынын атап өтеді. Сондықтан үйдегі ортақ тәртіп барлық отбасы мүшесіне жүргені дұрыс.
7. Телефонды жазаға айналдырмаңыз
"Тыңдамасаң – телефоныңды бір аптаға алып қоямын" деген тәсіл құрылғыны бала үшін одан сайын бағалы "сыйлыққа" айналдыруы мүмкін.
Оның орнына телефонды күнделікті өмірдегі бір құрал ретінде қабылдап, қашан және қандай мақсатта қолдануға болатынын түсіндірген дұрыс.
Мәселенің мақсаты – баланы технологиядан мүлдем алыстату емес. Оған телефон мен интернетті саналы пайдалануды үйрету.
Қай кезде алаңдауға болады?
Егер телефон немесе ойын баланың ұйқысына, сабағына, тамақтануына, қозғалысына, достарымен және отбасымен қарым-қатынасына тұрақты түрде кедергі келтіре бастаса, мәселені жай ғана "телефонға құмарлық" деп қалдырмай, маманмен талқылаған дұрыс.
Ең бастысы телефон үшін күн сайын соғысу емес, балаға алдын ала белгілі әрі бүкіл отбасы ұстанатын қарапайым ереже қалыптастыру.