2025 жылдың алғашқы жартыжылдығы Қазақстандағы демографиялық үдерістердің бірқатар маңызды қырын айқын көрсетті. Ресми деректерге сәйкес, 2025 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша еліміздегі халық саны 20 387 811 адамға жетті. Оның ішінде 12 899 438 адам қалада, 7 488 373 адам ауылдық жерлерде тұрады. Алты айдың ішінде халық саны 104,4 мың адамға артты, деп хабарлайды Malim.kz.
Табиғи өсім: өңірлік айырмашылық айқын
Жылдың алғашқы алты айында елде 161,2 мың сәби дүниеге келіп, 64,6 мың адам қайтыс болды. Нәтижесінде табиғи өсім 96,7 мың адамды құрады. Бұл көрсеткіш ел халқының жалпы өсімінің негізгі көзі болып отыр.
Туу көрсеткіші ең жоғары тіркелген өңірлер:
- Түркістан облысы – 1000 адамға шаққанда 21,94,
- Маңғыстау облысы – 20,98,
- Шымкент қаласы – 20,63.
Ал өлім-жітім деңгейі жоғары өңірлер:
- Солтүстік Қазақстан облысы – 11,67,
- Шығыс Қазақстан облысы – 11,27,
- Қарағанды облысы – 9,33.
Мамандар бұл айырмашылықты өңірлердегі халықтың жас құрылымымен байланыстырады: солтүстік пен шығыс аймақтарда егде жастағылардың үлесі басым.
Неке мен ажырасу: саналы таңдау кезеңі
2025 жылдың қаңтар-маусым айларында Қазақстанда 51,4 мың неке және 21,5 мың ажырасу тіркелген. Бұл әрбір екінші неке ажырасумен аяқталмайтынын көрсеткенімен, отбасылық тұрақтылық мәселесінің өзектілігін де аңғартады.
Осы тұста халықаралық ғылыми зерттеулердегі бір маңызды үрдіске назар аударуға болады. Ұзақ мерзімді бақылауға негізделген зерттеулерге сүйенсек, 35 жастан кейін үйленген ер адамдар арасында ажырасу деңгейі статистикалық тұрғыда төмен болып келеді. Бұл деректер АҚШ-тағы National Center for Family & Marriage Research мәліметтеріне негізделген.
Зерттеушілер мұны жастың өзімен емес, оған қоса жүретін факторлармен түсіндіреді. Атап айтқанда:
- эмоциялық кемелдік;
- қаржылық тұрақтылық;
- жұбайды саналы түрде таңдау;
- өмірлік тәжірибенің молаюы.
Некені кейінге қалдырған ер адамдар, әдетте, өз мүмкіндігі мен жауапкершілігін нақты бағамдайды, асығыс шешімдерге сирек барады және отбасылық өмірге реалистік көзқараспен қарайды. Бұл ұзақ мерзімде жанжалдардың ушығуы мен өзара көңіл қалудың алдын алуға ықпал етеді.