Күз басталысымен қоғамдық көлікте жөтеліп-түшкірген адамдар көбейіп, мектеп пен кеңседе "бәрі ауырып жүр" деген сөз жиі айтыла бастайды. Мұны көпшілік күннің суытуымен байланыстырады. Алайда мамандар күзгі сырқаттанудың себебі тек салқын ауа емес екенін айтады, деп Malim.kz тілшісі, АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталығының (CDC) дерегіне сілтеме жасап хабарлайды.
CDC мәліметінше, қарапайым суық тию — жоғарғы тыныс жолдарының вирустық инфекциясы. Оны 200-ден астам респираторлық вирус тудыруы мүмкін, ал ең жиі кездесетін себептердің бірі — риновирус.
Күзде адамдар қайтадан жабық кеңістіктерге жиналады
Күн салқындаған сайын адамдар далада аз уақыт өткізіп, үйде, кеңседе, сауда орталықтарында және басқа жабық орындарда көбірек болады. Мектептер мен университеттерде де оқу басталып, адамдар арасындағы байланыс жиілейді.
Harvard Medical School мамандары күзде вирустық инфекциялардың көбеюінің бір себебі балалардың мектепке оралуы екенін атап өтеді. Ал жабық ғимараттарда адамдар бір-біріне жақын болған сайын респираторлық вирустың таралуына мүмкіндік көбейеді.
Құрғақ ауа да әсер етуі мүмкін
Күзде ауа салқындап қана қоймай, оның ылғалдылығы да өзгереді. Үйлерде жылыту маусымы басталған кезде ауа одан әрі құрғауы мүмкін.
Harvard Health дерегінше, төмен ылғалдылық кейбір вирустардың таралуына қолайлы жағдай туғызуы мүмкін. Сонымен қатар құрғақ ауа тыныс жолдарының шырышты қабатына әсер етіп, оның қорғаныс қызметін әлсіретуі ықтимал.
Алайда ылғалдылықтың нақты қаншалықты әсер ететіні жөнінде ғылыми пікірталас әлі де бар. CDC зертханалық жағдайларда кейбір респираторлық вирустардың жоғары ылғалдылықта нашар сақталатынын көрсететін зерттеулер болғанын, бірақ бұл құбылысты күнделікті өмірге тікелей көшіру оңай емес екенін ескертеді.
Суық ауа мұрынның қорғанысын әлсірете ме?
Соңғы жылдары ғалымдар бұл сұраққа да жауап іздеді. 2022 жылы жарияланған зерттеуде салқын температура мұрын қуысындағы туа біткен вирусқа қарсы қорғаныс механизмдерінің бірін әлсіретуі мүмкін екені анықталған.
Мұрынның шырышты қабатындағы жасушалар вирус анықталған кезде арнайы жасушадан тыс везикулалар бөліп, инфекцияға қарсы қорғануға көмектеседі. Зерттеу барысында салқын температура бұл механизмнің белсенділігін төмендеткен.
Бұл "далада тоңсаңыз міндетті түрде ауырасыз" деген сөз емес. Бірақ салқын ауа респираторлық вирустарға қарсы жергілікті қорғанысқа ықпал ететін факторлардың бірі болуы мүмкін.
Күздегі "суық тиюдің" бәрі бір ауру емес
Мұрыннан су ағу, тамақтың ауыруы, жөтел мен әлсіздік бірнеше түрлі инфекцияда кездеседі. Қарапайым суық тиюден бөлек, тұмау, COVID-19 және респираторлық-синцитиалды вирус та ұқсас белгілер беруі мүмкін.
CDC дерегінше, қарапайым суық тию жылдың кез келген уақытында кездеседі. Ал тұмау мен RSV секілді бірқатар респираторлық вирустар көбіне жылдың суық мезгілінде белсенді таралады. Кейбір адам коронавирустарының белсенділігі де күз бен қыста артады.
Сондықтан күзде адамдардың жиі ауыруын бір ғана "күн суыды" деген себеппен түсіндіру дұрыс емес. Бұған адамдардың жабық орындарда көбірек жиналуы, маусымдық вирустардың айналымы, ауаның құрғауы және салқын температураның тыныс жолдарының қорғаныс жүйесіне ықтимал әсері қатар ықпал етеді.
Ал инфекция жұқтырмаудың негізгі жолдары өзгермейді: қол гигиенасын сақтау, ауырған кезде өзгелермен жақын қарым-қатынасты азайту, бөлмені желдету және жөтелгенде немесе түшкіргенде ауыз-мұрынды жабу.