25 қазан – Республика күні қарсаңында Отан, туған жер, ел мен жердің қадірі туралы мақал-мәтелдердің маңызы арта түседі. Мектептер мен балабақшаларда мерекелік іс-шаралар ұйымдастырылып, оқушылар туған елге арналған өлеңдер жаттап, халық даналығынан мысалдар келтіреді. Осыған орай Malim.kz Отан, Қазақстан, туған жер, ел бірлігі мен ерлік туралы қазақтың кең тараған 50 мақал-мәтелін жинақтады.
Отан – әр адамның кіндік қаны тамған жері, өскен ортасы, туған елі. Қазақ халқы ежелден туған жерді қастерлеп, ел бірлігі мен жер тұтастығын жоғары бағалаған. Бұл құндылықтар ұрпақтан ұрпаққа мақал-мәтелдер арқылы жетті.
1990 жылғы 25 қазанда Қазақстанның Мемлекеттік егемендігі туралы декларация қабылданды. Сондықтан Республика күні – ел тарихындағы маңызды кезеңді еске алып, тәуелсіздік пен ұлттық құндылықтардың қадірін ұғынатын мереке.
Отан туралы мақал-мәтелдер
Отан туралы мақал-мәтелдер адамның туған еліне деген сүйіспеншілігін, ел алдындағы парызы мен жауапкершілігін сипаттайды.
- Отан – оттан да ыстық.
- Отан отбасынан басталады.
- Отанды сүю – отбасынан басталады.
- Отансыз адам – ормансыз бұлбұл.
- Отан – елдің анасы, ел – ердің анасы.
- Отан үшін күрес – ерге тиген үлес.
- Отан үшін отқа түс – күймейсің.
- Отан қадіріне жетпеген, өз қадіріне жетпейді.
- Отанын сатқан оңбас.
Бұл мақалдар туған елді құрметтеуге, Отан алдындағы жауапкершілікті сезінуге және мемлекетінің болашағына бейжай қарамауға үндейді.
Туған жер туралы мақал-мәтелдер
Қазақ халқы үшін туған жер – жай ғана мекен емес, адамның балалық шағы, ата-бабасының ізі қалған қасиетті топырақ.
- Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас.
- Туған жердің күні де ыстық, түні де ыстық.
- Туған жердің жуасы да тәтті.
- Туған жерге туың тік.
- Туған жер – алтын бесік.
- Туған жердің тасы да таныс.
- Туған жердің қадірін шетте жүрсең білерсің.
- Әркімнің өз жері – жұмақ.
- Ер елінде, гүл жерінде.
- Туған жер – тұғырың, туған ел – қыдырың.
Бұл нақылдар адамның туған өлкесіне деген ыстық ықыласын, сағынышы мен сүйіспеншілігін білдіреді.
Ел мен халық туралы мақал-мәтелдер
Елдің қадірін түсіну, халыққа қызмет ету және туған жұртыңды құрметтеу – қазақ мақал-мәтелдерінің негізгі тақырыптарының бірі.
- Ел іші – алтын бесік.
- Ел-елдің бәрі жақсы, өз елің бәрінен де жақсы.
- Кісі елінде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол.
- Елдің атын ер шығарады, ердің атын ел шығарады.
- Ел үмітін ер ақтар, ер атағын ел сақтар.
- Елінен безген ер оңбас, көлінен безген қаз оңбас.
- Өз елің – алтын бесігің.
- Ел қадірін көрген біледі, жер қадірін жүрген біледі.
- Жат жердің қаршығасынан өз еліңнің қарғасы артық.
- Егілмеген жер жетім, елінен айырылған ер жетім.
Бұл мақалдар адамның өз халқына, еліне деген адалдығын және туған жұртымен байланысын жоғары қояды.
Бірлік пен ынтымақ туралы мақал-мәтелдер
Қазақстан – түрлі этнос өкілдері өмір сүретін мемлекет. Елдегі бейбітшілік, өзара сыйластық пен ынтымақ қоғамның маңызды құндылықтарының бірі.
- Бірлік бар жерде тірлік бар.
- Бірлік болмай, тірлік болмас.
- Ырыс алды – ынтымақ.
- Алтау ала болса, ауыздағы кетеді, төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
- Бір жеңнен қол шығар, бір жағадан бас шығар.
- Бірлігі жоқ ел тозады, бірлігі күшті ел озады.
- Ынтымақтың түбі – игілік.
- Тірліктің түбі – бірлік.
- Саусақ бірікпей, ине ілікпейді.
Халық даналығында елдің күші байлықпен немесе жер көлемімен ғана емес, адамдар арасындағы татулық пен ұйымшылдық арқылы да өлшенетіні көрсетіледі.
Ерлік пен ел қорғау туралы мақал-мәтелдер
Қазақ тарихында туған жерді қорғау, ел намысын сақтау және батырлық көрсету ерекше бағаланған.
- Ер жігіт елі үшін туады, елі үшін өледі.
- Ерлік білекте емес, жүректе.
- Батыр туса – ел ырысы, жаңбыр жауса – жер ырысы.
- Ер есімі – ел есінде.
- Ерлік елге мұра, ұрпаққа ұран.
- Ел қорғаны – ер, ер қорғаны – ел.
- Батыр бір рет өледі, қорқақ мың рет өледі.
- Ер жігіттің екі сөйлегені – өлгені.
- Ерлік түбі – береке.
- Батыр майданда шынығады, болат қайнауда шынығады.
Бұл мақал-мәтелдер ерлік, батылдық, жауапкершілік және елге адал қызмет ету сияқты қасиеттерді дәріптейді.