Қазақстан Еуразиядағы негізгі көлік-логистикалық хабтардың біріндегі позициясын нығайтып келеді, деп хабарлайды Malim.kz.
Шетелдік Time Business News және MSN басылымдарының жазуынша, теміржол және автомобиль жолдарына, Каспий порттары мен әуежайларға, сондай-ақ цифрлық жүйелерге салынған инвестициялар Қазақстан арқылы Қытай мен Еуропа арасындағы транзит көлемін арттыруға мүмкіндік беріп отыр.
Соңғы жеті жылда Қазақстан көлік инфрақұрылымын дамытуға шамамен 35 млрд доллар бағыттаған. Стратегиялық жаңа жобалардың бірі – құрылысы 2026 жылдың тамызында басталған Бейнеу – Сексеуіл автожолы.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев болашақ автожолды Қытай мен Еуропаны байланыстыратын «алтын көпір» деп атады. Жол шекара өткелдерін Ақтау және Құрық порттарымен байланыстырады. Құрылыс аяқталғаннан кейін жүк тасымалдау бағыты шамамен 1000 шақырымға, ал жеткізу уақыты үш күнге дейін қысқарады деп күтілуде.
Орта дәліздегі жүк ағыны бес есе өсті
Бейнеу – Сексеуіл автожолы Транскаспий халықаралық көлік бағытын, яғни Орта дәлізді күшейтуге тиіс.
Баламалы сауда бағыттарын іздеу жағдайында бұл маршрут Азия мен Еуропаны байланыстыратын ең қарқынды дамып келе жатқан құрлық бағыттарының біріне айналып отыр. Соңғы жеті жылда Транскаспий халықаралық көлік бағыты бойынша тасымал көлемі бес есе өсіп, 2025 жылы 4,5 млн тоннадан асты.
Контейнерлік тасымал көлемі шамамен 77 мың TEU болды. 2029 жылға қарай бұл көрсеткішті жылына 300 мың TEU-ға жеткізу жоспарланып отыр.
«Бір терезе» қағидатын енгізу, кеден жүйелерін интеграциялау және логистикалық операцияларды цифрландыру шекарадан өту уақытын қысқартуға мүмкіндік берді. 2025–2026 жылдары Қазақстан-Қытай шекарасындағы Достық станциясынан Грузияның Қара теңіз порттарына контейнер жеткізу орта есеппен 11–13 күнге созылған.
Теміржолдың өткізу қабілеті бес есе артты
Ірі теміржол жобаларының бірі – ұзындығы 836 шақырым болатын Достық – Мойынты желісінде екінші жолдың құрылысы. Жобаның құны 1 млрд доллардан асты.
Екінші жол іске қосылғаннан кейін магистральдің өткізу қабілеті тәулігіне 12 жұп пойыздан 60 жұп пойызға дейін өсті. Жүк пойыздарының тәуліктік орташа жүрісін 800 шақырымнан 1500 шақырымға дейін, яғни 87,5%-ға арттыру жоспарланып отыр.
Сонымен қатар ұзындығы 75 шақырым болатын Алматы теміржол айналма жолы пайдалануға берілді. Ол жүк пойыздарын қаланың жүктемесі жоғары теміржол торабын айналып өткізіп, транзит уақытын 24 сағатқа дейін қысқартуға мүмкіндік береді.
Ұзындығы шамамен 300 шақырым болатын Аягөз – Бақты теміржол желісінің құрылысы Қазақстан мен Қытай шекарасында үшінші теміржол өткелін қалыптастырады. Жаңа бағыт жыл сайынғы өткізу қабілетін бірнеше миллион тоннаға арттыруға тиіс.
Транзиттік тасымалдың маңызды буыны – «Қорғас – Шығыс қақпасы» құрғақ порты. Контейнер алаңдары кеңейтіліп, процестер автоматтандырылғаннан кейін оның қуаты жылына 372 мың TEU-ға жетті.
Қазақстан арқылы өтетін жол 11 күннен 5 күнге дейін қысқарады
Модернизация автомобиль жолдарын да қамтиды. Қазақстан аумағындағы Батыс Еуропа – Батыс Қытай халықаралық көлік дәлізінің 2787 шақырымы қайта жаңғыртылды.
Қазір Жезқазған – Қарағанды автожолының 498 шақырымын жаңарту жұмыстары жалғасып жатыр. Жобаның құны 1,529 млрд доллар деп бағаланады. Дүниежүзілік банк пен Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі әрқайсысы 650 млн доллардан бөледі. Қазақстан тарапынан шамамен 228,8 млн доллар қарастырылған.
Екі жолақты жол төрт жолаққа дейін кеңейтіліп, бірінші техникалық санатқа ауыстырылады. Бұл Қазақстанның шығыс шекарасынан батыс шекарасына дейін жүк жеткізу уақытын 11 күннен 5 күнге дейін қысқартуға мүмкіндік береді деп күтілуде.
Дүниежүзілік банктің бағалауынша, жоғары сапалы 1600 шақырымнан астам жолдың салынуы жаңғыртылған учаскелердегі қозғалыс уақытын шамамен 67%-ға қысқартқан. Орташа жылдамдық сағатына 25 шақырымнан 80 шақырымға дейін өскен, ал жол пайдаланушылардың шығыны 35%-ға төмендеген.
Каспий порттарының қуаты 21 млн тоннадан асты
Ақтау мен Құрық порттарын дамыту Орта дәліздің теңіз бөлігін қалыптастырады. 2025 жылы Ақтау портында контейнерлік хабтың құрылысы аяқталды. Ал Құрықта түбін тереңдету жұмыстары жүргізіліп, порт инфрақұрылымы жаңғыртылды.
Қазақстанның Каспийдегі порттарының жиынтық өткізу қабілеті жылына 21,6 млн тоннадан асты. Жүзеге асырылып жатқан жобалар контейнер өңдеу мүмкіндігін үш есеге арттырып, порттардың жалпы қуатын шамамен 50%-ға ұлғайтуға тиіс.
Бұл жұмыстар Баку портын жаңғыртумен және Баку – Тбилиси – Карс теміржол желісін кеңейтумен қатар жүргізілуде. Бұл жүктерді Әзербайжан мен Грузия арқылы Түркияға және Еуропа елдеріне әрі қарай тасымалдау үшін қажет.
Қазақстан жолаушылар және жүк әуе хабын дамытып жатыр
2025 жылы қазақстандық әуе компаниялары 15 млн-нан астам жолаушы тасымалдады. Бұл бір жыл бұрынғы көрсеткіштен шамамен 5%-ға көп. Ел әуежайлары шамамен 32 млн жолаушыға қызмет көрсетіп, 173,3 мың тонна жүк өңдеді.
Алматы әуежайындағы жаңа халықаралық терминал оның өткізу қабілетін жылына 14 млн жолаушыға дейін арттырды. Астана әуежайының инфрақұрылымын жаңғырту нәтижесінде бұл көрсеткішті 12 млн жолаушыға жеткізу көзделіп отыр.
Қазақстан халықаралық жүк тасымалдаушыларын да тартып, «ашық аспан» режимін кеңейтіп келеді. 2026 жылы халықаралық әуе бағыттарының санын 30 елдегі 135 бағытқа дейін арттыру жоспарланған. Салыстырмалы түрде, 2024 жылы халықаралық маршруттар саны 115 болған.
Инфрақұрылымды дамыту жұмыстары Қазақстанның 2030 жылға дейінгі көлік-логистикалық әлеуетін дамыту тұжырымдамасына сәйкес жүргізілуде. Құжат мультимодальды логистикалық орталықтар құруды, тасымалды одан әрі цифрландыруды және негізгі теміржол желілерін электрлендіруді көздейді.
ЭЫДҰ бағалауынша, Қытай мен Еуропа арасындағы құрлық арқылы өтетін жүк транзитінің шамамен 83%-ы Қазақстан аумағы арқылы өтеді.
Шетелдік сарапшылардың пікірінше, инфрақұрылымға салынған инвестициялар, цифрлық шешімдер және халықаралық ынтымақтастық Қазақстанға өзінің географиялық орналасуын ұзақ мерзімді экономикалық артықшылыққа айналдыруға мүмкіндік береді.