Қазақ киносының негізін қалаушылардың бірі, актер әрі режиссер Шәкен Аймановтың өмірі мен шығармашылығына қатысты деректер әлі күнге дейін көпшіліктің қызығушылығын тудырады. Соның бірі – "Шәкен Айманов қандай көлік мінген" деген сауал.
Бір қызығы, режиссердің жеке меншігінде автомобиль болмаған. Ол пайдаланған көліктер негізінен киностудияға тиесілі қызметтік және түсірілім машиналары еді.
Шәкен Айманов мінген ГАЗ-21 "Волга"
Шәкен Айманов күнделікті қызмет барысында ақшыл түсті ГАЗ-21 «Волга» автомобилін пайдаланған. Алайда бұл режиссердің жеке көлігі емес, киностудияның меншігіндегі машина болған.
Аймановтың жеке жүргізушісі де болмағаны айтылады. «Волганы» қажет кезде студияның өзге режиссерлері де пайдаланған. Бұл автомобильді сол кезеңдегі кино түсірілімдерінен де кездестіруге болады.
ГАЗ-21 "Волга" КСРО-да 1956 жылдан бастап шығарыла бастады. Кеңес дәуірінде бұл модель мәртебелі автомобильдердің бірі саналып, мемлекеттік мекемелер мен түрлі ұйымдарда қызметтік көлік ретінде кеңінен қолданылды.
ЗИС-110Б: Аймановтың түсірілім кезіндегі қызметтік көлігі
Шәкен Аймановтың есімімен байланысты тағы бір автомобиль – ЗИС-110Б. Бірақ бұл да жеке көлік емес еді. Машина киностудияда операторлық және режиссерлік мақсатта пайдаланылған.
1950 жылдардың соңында "Қазақфильм" қарамағына бірнеше ЗИС-110 көлігі түскен. Олардың кейбірі кейін кино түсіруге ыңғайланып қайта жабдықталған.
Автомобильдердің төбесі немесе кузовының жекелеген бөліктері өзгертіліп, камера мен түсіру тобы орналасатын арнайы алаңдар жасалған. Мұндай шешім қозғалыстағы автомобильдерді, қала көшелерін және динамикалық көріністерді сапалы түсіруге мүмкіндік берді.
Шәкен Айманов осындай көлікті «Тақиялы періште» фильмінің түсірілімінде пайдаланғаны туралы дерек бар.
ГАЗ-51А жүк көлігі кино түсіруге қалай пайдаланылды?
Айманов дәуіріндегі "Қазақфильмнің" автопаркі тек жеңіл машиналардан тұрмаған. Киностудияда арнайы түсірілім техникасы орнатылған жүк көліктері де болған.
Солардың бірі – ГАЗ-51А базасындағы КОС-9А операторлық краны.
Арнайы құрылғы камера мен операторды шамамен 5 метр биіктікке көтеруге мүмкіндік берген. Операторлық алаң 360 градусқа айналып, жоғарыдан немесе қозғалыс үстінде күрделі кадрлар түсіруге жағдай жасаған.
Қазіргі кино өндірісіндегі крандар мен камера тұрақтандырғыштарының мүмкіндігімен салыстырғанда қарапайым көрінгенімен, сол кезең үшін мұндай техника үлкен жетістік еді.
Шәкен Айманов фильмдеріндегі ерекше көліктер
Аймановтың картиналарына бүгінгі көзбен қарасақ, олардан өткен ғасырдағы Қазақстан көшелерінде жүрген көптеген автомобильді көруге болады.
Мәселен, режиссердің "Перекресток" картинасында ГАЗ-М12 "ЗИМ" негізінде жасалған жедел жәрдем машинасы маңызды рөл атқарады.
Ол кезеңде қазіргі медициналық микроавтобустар кең тарамағандықтан, жедел жәрдем қызметіне жеңіл автомобильдердің арнайы модификациялары пайдаланылды.
Фильмнен "Москвич-423" секілді сол заманға тән басқа да машиналарды кездестіруге болады.
Ал Аймановтың ең танымал туындыларының бірі – "Тақиялы періште" фильміндегі Алматы көшелері де автокөлік тарихына қызығатын адамдар үшін құнды визуалды дерек саналады.
Шәкен Аймановтың жеке көлігі болды ма?
Қолда бар мәлімет бойынша, Шәкен Аймановтың жеке меншігінде автомобиль болмаған. Сондықтан "Аймановтың жеке көлігі ГАЗ-21 болған" деу дұрыс емес.
Ақшыл түсті ГАЗ-21 "Волга" – оның жұмыс барысында пайдаланған қызметтік көлігі. Ал ЗИС-110Б және арнайы жабдықталған басқа машиналар кино түсіруге арналған студиялық техника болған.
Бұл дерек Шәкен Аймановтың өмір салты туралы ғана емес, сол кездегі «Қазақфильмнің» қалай жұмыс істегенін де көрсетеді.
Аймановтың фильмдері көлік тарихын да сақтап қалды
Шәкен Айманов түсірген фильмдер бүгінде қазақ киносының алтын қорына енген. Алайда олардың тарихи маңызы тек сюжет пен актерлік құраммен шектелмейді.
Кино кадрларында ХХ ғасырдың ортасындағы Алматы көшелері, қоғамдық көлік, жеңіл машиналар мен арнайы техникалар сақталып қалды.
Сондықтан ескі қазақ фильмдерін белгілі бір деңгейде Қазақстандағы автомобиль тарихының бейнежылнамасы деп те қарастыруға болады.