Malim.kz
Денсаулық

Шаш неге көп түседі және оны қалай азайтуға болады?

• Алуа Әшірбекова
Фото: malim.kz\ ЖИ арқылы өңделген

Тарақта, жастықта немесе жуынатын бөлмеде қалған шашты көргенде көп адам алаңдайды. Бірі шаш түсуін дәрумен жетіспеуімен байланыстырса, енді бірі сусабын ауыстыруға асығады. Алайда шаштың сиреуіне күйзеліс, дұрыс тамақтанбау, тұқымқуалаушылық және денсаулықтағы өзгерістер де себеп болуы мүмкін. Malim.kz шаштың неліктен түсетінін және оны күту кезінде нені ескеру керектігін зерттеді.

Күніне қанша шаштың түсуі қалыпты?

Шаштың күн сайын түсуі – табиғи құбылыс. Оның әр талшығы белгілі бір уақыт өсіп, кейін түседі. Орнына жаңа шаш шығады. Сондықтан тарақта бірнеше тал шаштың қалуы міндетті түрде денсаулықта мәселе бар дегенді білдірмейді.

Америкалық дерматология академиясының (AAD) мәліметінше, адам күніне орта есеппен 50–100 тал шаш жоғалтады. Бұл қалыпты жағдай саналады. Дегенмен шаш бұрынғыдан көп түсіп, біртіндеп сирей бастаса, оның себебін анықтаған жөн.

Шаштың түсуі мен сынуын да ажырата білу керек. Мысалы, шашты жиі бояу, қатты тарау немесе ыстық құралдарды қолдану оның талшықтарын әлсіретіп, сынуына әкелуі мүмкін. Ал шаш түбінен түсіп, орнына жаңасы шықпаса, оның себебі басқаша болуы ықтимал.

Шаштың көп түсуіне не себеп болады?

Шаштың сиреуіне бір ғана жағдай әсер етпейді. Кейде бірнеше себеп қатар кездеседі.

Күйзеліс пен ұйқының бұзылуы. Ұзақ уақыт мазасыздану, қатты күйзеліс немесе ауыр аурудан кейін шаш әдеттегіден көп түсуі мүмкін. Мұндай өзгеріс күйзелістен кейін бірден емес, бірнеше ай өткен соң да байқалады.

Америкалық дерматология академиясы қатты күйзелістен, дене қызуының көтерілуімен өткен аурудан немесе операциядан кейін шаштың уақытша көп түсуі мүмкін екенін жазады. Көп жағдайда ағза қалпына келген сайын шаштың өсуі де біртіндеп реттеледі.

Дұрыс тамақтанбау. Ағзаға қажетті қоректік заттар жеткіліксіз болса, бұл шаштың өсуіне әсер етуі мүмкін. Әсіресе темір тапшылығы, ақуыздың аздығы және тез салмақ тастау шаштың сиреуіне себеп болатын жағдайлардың қатарында.

Гормондық өзгерістер. Босанғаннан кейін, қалқанша безінің жұмысы бұзылғанда немесе ағзадағы гормон мөлшері өзгергенде шаштың түсуі күшеюі ықтимал.

Тұқымқуалаушылық. Кей адамдарда шаштың сиреуі отбасылық ерекшелікке байланысты болады. Мәселен, ер адамдардың маңдай тұсындағы шашы сиресе, әйелдерде шаштың ортасынан айырылған жері кеңейе түсуі мүмкін.

Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі (NHS) шаш түсуінің негізгі себептеріне тұқымқуалаушылықты, күйзелісті, ауруларды, салмақ жоғалтуды және темір тапшылығын жатқызады.

Шаштың түсуін азайту үшін не істеуге болады?

Шаш күтіміндегі қарапайым әдеттер оның сынуын азайтып, сыртқы жағдайын жақсартуға көмектеседі. Бірақ шаштың түсуіне ішкі ауру немесе тұқымқуалаушылық себеп болса, күтім құралдары мәселені толық шеше алмайды.

1. Шашты қатты тартпаңыз.

Шашты үнемі тартып буу, қатты өру немесе ауыр жасанды шаш жалғау оның түбіне күш түсіреді. Мұндай әдет ұзақ уақыт қайталанса, шаш сиреуі мүмкін.

Шашты босырақ жинап, күнделікті шаш үлгісін өзгертіп отырған дұрыс. Әсіресе маңдай мен самай тұсындағы шаштың тартылып тұрмауына мән берген жөн.

2. Фен мен үтікті жиі қолданбаңыз.

Шаш кептіргіш пен түзеткіштің жоғары температурасы шаш талшықтарын құрғатып, сынғыш етеді. Сондықтан мүмкіндігінше шашты табиғи жолмен кептірген дұрыс. Фен қолданғанда төмен температураны таңдаған жөн.

3. Сулы шашты абайлап тараңыз.

Шаш суланғанда оңай зақымдануы мүмкін. Оны сүлгімен қатты ысқыламай, жай ғана суын сіңіріп алған дұрыс. Тарағанда ұшынан бастап, біртіндеп жоғары қарай көтерілген жөн. Шаштың түріне қарай сирек тісті тарақ қолдану да сынуын азайтады.

4. Сусабынды шаштың түріне қарай таңдаңыз.

Қымбат сусабынның бәрі шаш түсуін тоқтатады деген сөз емес. Ең алдымен бас терісінің майлы немесе құрғақ болуына, шаштың жағдайына назар аудару қажет.

Шашты жуғанда сусабынды негізінен бас терісіне жағып, саусақ ұшымен ақырын тазалаған дұрыс. Ал кондиционер шаштың шатасуын және сынуын азайтуға көмектеседі.

Бұл кеңестер Америкалық дерматология академиясының шаш күтімі жөніндегі ұсынымдарына негізделген.

Тамақтанудың шашқа қандай әсері бар?

Шаштың жақсы өсуі үшін ағзаға жеткілікті мөлшерде ақуыз, темір және басқа да қоректік заттар қажет. Сондықтан күнделікті ас мәзірінің құнарлы болғаны маңызды.

Ет, балық, жұмыртқа, бұршақ, көкөніс және басқа да пайдалы тағамдарды әртүрлі мөлшерде тұтыну ағзаны қажетті қоректік заттармен қамтамасыз етуге көмектеседі.

Алайда шаш түскен адамның бәрінде дәрумен тапшылығы бар деп айтуға болмайды. Сондықтан интернеттегі кеңеске сүйеніп, өз бетінше дәрумендер мен биологиялық қоспаларды қабылдау дұрыс емес.

Америкалық дерматология академиясы кейбір дәрумендер мен минералдардың шамадан тыс мөлшері керісінше шаштың түсуін күшейтуі мүмкін екенін ескертеді. Қандай да бір тапшылыққа күдік болса, алдымен дәрігерге қаралып, қажет тексеруден өту керек.

Үй жағдайындағы маскалар шаштың түсуін тоқтата ма?

Әлеуметтік желілерде шаш өсіру үшін пияз шырынын, түрлі майларды немесе үйде дайындалған қоспаларды қолдануға кеңес беретіндер көп.

Дегенмен мұндай тәсілдердің шаш түсуінің барлық түріне көмектесетіні дәлелденбеген. Кей қоспалар бас терісін тітіркендіріп, қышыну мен қызаруға әкелуі мүмкін.

Шаштың түсуі ағзадағы өзгеріске байланысты болса, сыртынан жағылған маска оның негізгі себебін жоймайды. Сондықтан нәтижесі күмәнді тәсілдерге сеніп, дәрігерге қаралуды кейінге қалдырмаған дұрыс.

Қай кезде дәрігерге қаралу керек?

Шаштың түсуі ұзақ уақыт жалғасса немесе бұрынғыдан айтарлықтай көбейсе, дерматологқа қаралған жөн.

Әсіресе шаш кенеттен көп түссе, бас терісінде тақыр дақтар пайда болса, шаш бір жерден ғана сиресе немесе бас терісі қызарып, қышыса, тексерілген дұрыс.

Дәрігер шаш түсуінің себебін анықтау үшін бас терісін қарап, қажет болса қосымша талдаулар тағайындайды. Ем де анықталған себепке қарай таңдалады.

Mayo Clinic мамандары шаштың кенеттен немесе белгілі бір аймақтарда түсуі кейде медициналық тексеруді қажет ететін аурулардың белгісі болуы мүмкін екенін ескертеді.

Шаш күтімінде нені ұмытпау керек?

Шаштың түсуі әрдайым аурудың белгісі бола бермейді. Кей жағдайда ол уақытша құбылыс болып, ағза қалпына келген соң шаш қайта өсе бастайды. Ал күнделікті күтімді өзгерту шаштың сынуын азайтқанымен, оның түсуіне себеп болған барлық мәселені шеше алмайды. Сондықтан шаш айтарлықтай сиресе, себебін анықтамай тұрып дәрі-дәрмекке, дәруменге немесе жарнамаланған қоспаларға жүгінбеген жөн.

Алуа Әшірбекова
Автордың басқа материалдары