Қазақтың "Ақбаяны" атанған әнші Мәдина Ералиева жол апатынан кейін ауыр жарақат алып жатқанда жалғыз ұлын ойлаған. Өнер иесімен бір көлікте болған күйеубаласы Оралбай Әбдіқадыр сол күнгі сапарды және әншінің соңғы өтінішін еске алды, деп хабарлайды Malim.kz.
Оралбай Әбдіқадыр бұл оқиғаны 2024 жылы "Астарлы ақиқат" бағдарламасына берген сұхбатында баяндаған. Оның айтуынша, 2000 жылғы 27 қарашада Мәдина Ералиева және Болат есімді азамат үшеуі Қызылорда облысының Қазалы өңірінен жолға шыққан.
Сапар кезінде көлікті әншінің өзі жүргізген. Жолдың беті мұз болғанымен, олар жолдарын жалғастырған.
"Кешке дейін мен өзім айдап барайын"
Оралбай Әбдіқадырдың есінде сол күннің ауа райы да, жолға шығар алдындағы әңгіме де қалған. Оның айтуынша, Мәдина Ералиева кешке дейін рөлге өзі отыратынын, кейін жанындағы азаматтардың кезектесіп жүргізетінін айтқан.
"Оразаның бірінші күні еді. Жаңбыр жауып тұрған жоқ, бірақ жердің беті мұз еді. Көлікте үш адам болдық – мен, Болат, Мәдина. "Кешке дейін мен өзім айдап барайын, одан кейін екеуің кезектесіп айдайсыңдар" деді Мәдина. Келістік", – деп еске алды Оралбай Әбдіқадыр.
Жол үстінде әнші жаңадан жазылған әндерін қосқан. Жанындағы адамдарға шығармаларын қайта-қайта тыңдатып, сапар әңгімемен жалғасқан.
Оралбай Әбдіқадыр көліктің іші жылы болғанын, ән тыңдап отырып қалғып кеткенін жеткізді.
"Жаңадан жазған кассетасындағы әндерді қойып, қайта-қайта бізге тыңдатып отырды. Көліктің іші жылы, жанға жағымды музыка болған соң, көзім ілініп кетіпті. Болат пен Мәдина әңгімелесіп отырған", – деді ол.
"Көлік шана сияқты сай жаққа аунап түсті"
Оралбай Әбдіқадырдың айтуынша, бір кезде автомобиль қатты дірілдей бастаған. Ол мұны жолдың ойлы тұсынан өтуімен байланыстырады. Кейін көлік жолдан шығып, сайға қарай аударылған.
"Бір кезде жолдың ойық тұсы ғой деймін, көлік дірілдеп кетті. Жерге қарасақ, шаң болып жатыр екен. Болат "Мадина, блоктан шығарып қой, май жейді" деді. Сөйтіп әрі қарай жүрдік. Жоғары жылдамдықпен келе жатыр екен. Содан көлік шана сияқты сай жаққа аунап түсті", – деді ол.
Куәгердің естелігінше, автомобиль аударылып барып тоқтаған. Сол қысқа уақыттың ішінде ол көліктің қашан тоқтайтынын ойлап үлгергенін айтады.
"Мынау қашан тоқтайды" деп ойладым. Айналып барып, тарс етіп тоқтады. Қарасақ, біз кетіп бара жатқан бағытпен емес, қарама-қарсы бағытқа қарап қалыппыз. Әуен ойнап тұр, әйнектің бәрі сынған. Тек мен жақтағы кішкентай әйнек сынбапты", – деп еске алды әншінің күйеубаласы.
Бұл – апатты бастан өткерген адамның естелігі. Көліктің қозғалысы, жылдамдығы мен аударылуы туралы жайттарды Оралбай Әбдіқадыр сол сәтте көргені мен есінде қалғаны бойынша баяндаған.
Әншіні көліктің сыртынан тапқан
Автомобиль тоқтағаннан кейін жолаушылар Мәдина Ералиеваның салонда жоқ екенін байқаған. Оралбай Әбдіқадырдың сөзінше, әнші қауіпсіздік белдігін тақпаған. Алайда оның көліктен қалай шығып кеткенін өздері де көрмеген.
"Көлікте Мәдина жоқ. Белдік тақпаған. Көлік айналған кезде түсіп қалған ба, оны ешкім білмейді", – деді Оралбай Әбдіқадыр.
Ол Болатпен бірге әншіні іздеуге кіріскен. Көп ұзамай Мәдина Ералиеваны қырлау жерден тапқан. Оның айтуынша, сол кезде әншінің жүрегі соғып тұрған.
Екеуі жолдан көлік тоқтатып, жарақат алған Мәдинаны көмекке жеткізуге тырысқан. Қол көтергенде жасыл түсті "Жигули" тоқтаған.
"Болатқа «балама қара» деп бір-ақ сөз айтыпты"
Оралбай Әбдіқадыр мен жанындағы азамат әншіні тоқтаған көліктің салонына орналастырған. Одан кейін Оралбай апат кезінде шашылып қалған заттарды жинауға кеткен.
Оның айтуынша, Мәдина Ералиева соңғы өтінішін жанында қалған Болатқа жеткізген.
"Айналаны қарасақ, қырлау жерде жатыр екен. Екеуміз жүгіріп келдік. Жүрек соғысы бар, дереу жолдан көлік тоқтаттық. Жасыл түсті жигулиге көзіміз түсіп, қол көтергенбіз, тоқтады, жағдайды түсіндірдік. Мәдинаны салонға жатқыздық. Мен шашылған заттарды жинауға кеттім. Болатқа "балама қара" деп бір-ақ сөз айтыпты", – деді Оралбай Әбдіқадыр.
Осы естелікте әншінің соңғы аманаты ретінде жалғыз ұлына қамқор болу туралы өтініші айтылады. Оралбай Әбдіқадыр бұл сөзді өзі сол мезетте естігенін емес, Мәдинаның Болатқа айтқанын жеткізіп отыр.
Мәдина Ералиева 2000 жылғы 27 қарашада жол апатынан көз жұмды. Ол 46 жаста еді. Артында жалғыз ұлы Арсен қалды.
Мәдина Ералиева кім?
Мәдина Есмалайқызы Ералиева – қазақ ән өнерінде өзіндік орындау мәнерімен танылған әнші. Ол 1954 жылғы 2 тамызда Қызылорда облысының Қазалы ауданында дүниеге келген. Өнерге кәсіби білім арқылы келіп, халық әндері мен қазақ композиторларының шығармаларын қатар орындаған.
1974 жылы Қызылорда педагогикалық училищесінің музыка бөлімін тәмамдаған. Кейін Алматыдағы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтында оқуын жалғастырып, 1978 жылы музыка факультетін бітірген. Осылайша, әншілік қабілетін музыкалық біліммен ұштастырған.
Еңбек жолын 1978 жылы Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметкер болып бастаған. Ал 1985 жылдан өмірінің соңына дейін Алматы облыстық филармониясының жетекші әншісі ретінде қызмет атқарған.
Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университетінің мәліметінше, Мәдина Ералиева 1978 жылы Қазақ телевизиясындағы "Алтыбақан" бағдарламасына қатысып, Бексұлтан Байкенжиевтің "Ақбаян" әнін орындаған. Кейін осы ән оның есімімен тығыз байланысып, халық арасында "Қазақтың Ақбаяны" деген атау орнықты.
Әншінің репертуарында "Ай-қарагөз", "Жылқы ішінде ала жүр", "Сағым жылдар", "Күрең күз" секілді шығармалар болды. Оның орындауындағы әндер нәзік, сыршыл үнімен және өзіндік нақышымен ерекшеленді. Мәдина Ералиева халық әндерін де, замандас композиторлардың туындыларын да тыңдарманға өз мәнерімен жеткізе білді.
Өнер иесінің есімі қалай ұлықталып келеді?
Мәдина Ералиеваның есімі Қызылордадағы мәдениет үйіне берілген. Бұл мекеме қаланың мәдени іс-шаралары өтетін орындардың бірі ретінде жұмыс істейді.
Әншінің шығармашылығына арналған "Қазақтың Ақбаяны" атты облыстық әншілер байқауы да ұйымдастырылған. Мұндай байқаулар оның репертуарындағы әндерді жас орындаушылардың қайта орындауына, шығармашылық мұрасының келесі буынға жетуіне мүмкіндік береді.
2026 жылы Алматы музейінде ашылған "Мен қазақ қыздарына қайран қалам" көрмесінде де Мәдина Ералиеваның шығармашылық мұрасы таныстырылды. Көрмеге қазақтың ұлттық өнері мен сахна мәдениетінің дамуына үлес қосқан белгілі әйел өнерпаздар туралы материалдар қойылған.