Қазақстанда мопед, велосипед және электросамокат сияқты шағын көлік құралдарын пайдаланушылардың саны артып келеді. Олардың қатысуымен болатын жол-көлік оқиғалары да қоғам назарынан түспей отыр. Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитеті 2026 жылдың алғашқы алты айындағы апаттар туралы мәліметті жариялады, деп хабарлайды Malim.kz.
Ресми есепке сәйкес, шағын көлік құралдарының ішінде жол-көлік оқиғасына ең көп себеп болғандар – мопед жүргізушілері. Велосипедшілер екінші, ал электросамокат тізгіндегендер үшінші орында тұр.
Қазақстанда алты айда қанша жол апаты болды?
2026 жылғы 1 қаңтар мен 30 маусым аралығында Қазақстанда адамдардың жарақаттануына немесе қаза болуына әкелген 15 188 жол-көлік оқиғасы тіркелген.
Бұл апаттардан барлығы 21 007 адам жарақат алған немесе көз жұмған. Оқиғалардың басым бөлігі елді мекендер аумағында болған.
Жол апаттарының тіркелген жерлері:
- Елді мекендер – 13 009
- Республикалық маңызы бар жолдар – 1 328
- Облыстық маңызы бар жолдар – 478
- Аудандық маңызы бар жолдар – 266
Көрсеткіштер жол апаттарының басым бөлігі қалаларда, ауылдарда және басқа да елді мекендерде болғанын көрсетеді.
Мопед, велосипед және электросамокат: қайсысы жиі апат жасайды?
Құқықтық статистика мәліметіне сәйкес, шағын көлік құралдарының арасында апат саны бойынша мопед жүргізушілері көш бастап тұр.
2026 жылдың алғашқы жартысында:
- мопед жүргізушілерінің кінәсінен – 296 апат;
- велосипедшілердің кінәсінен – 130 апат;
- электросамокат жүргізушілерінің кінәсінен – 36 апат тіркелген.
Бұл есепте мопед санатына аспалы қозғалтқышы бар велосипедтер, мокиктер мен скутерлер де енгізілген.
Осылайша, тіркелген апаттардың жалпы саны бойынша мопед жүргізушілері электросамокат пайдаланушыларынан шамамен сегіз есе көп жол-көлік оқиғасына себеп болған.
Электросамокат шынымен ең қауіпсіз көлік пе?
Статистикада электросамокат жүргізушілерінің кінәсінен болған 36 апат қана көрсетілген. Бұл мопед пен велосипедке қарағанда едәуір төмен көрсеткіш.
Алайда осы сандарға қарап, электросамокатты автоматты түрде ең қауіпсіз көлік деп атауға болмайды. Себебі есепте:
- Қазақстанда қанша мопед, велосипед және электросамокат бар екені;
- олардың қанша шақырым жүргені;
- көліктердің қаншалықты жиі қолданылатыны;
- зардап шеккендердің жарақат деңгейі;
- тіркелмей қалған оқиғалардың саны көрсетілмеген.
Мысалы, мопедтердің жалпы саны электросамокаттарға қарағанда әлдеқайда көп пайдаланылса, олардың қатысуымен болатын апаттардың абсолюттік саны да жоғары болуы мүмкін.
Сондықтан жарияланған көрсеткіштер көлік түрлерінің тәуекел деңгейін емес, 2026 жылдың алты айында ресми тіркелген оқиғалардың санын көрсетеді.
Жол апатына көбіне қай көлік жүргізушілері кінәлі?
Барлық көлік түрін есептегенде, адам зардап шеккен апаттарға ең жиі жеңіл автомобиль жүргізушілері себеп болған.
Көлік түрі (жүргізуші кінәлі болған апаттар):
- Жеңіл автомобиль – 11 842
- Автобус – 554
- Жүк көлігі – 375
- Мопед, скутер және мокик – 296
- Велосипед – 130
- Электросамокат – 36
Жеңіл автомобиль жүргізушілерінің үлесі жоғары болғанымен, елде жеңіл көліктер санының басқа көлік түрлерінен айтарлықтай көп екенін де ескеру қажет.
Қазақстанда жол апатына не себеп болады?
2026 жылдың алғашқы алты айындағы есепте жол-көлік оқиғаларына ықпал еткен негізгі факторлар да көрсетілген.
Бірінші орында жаяу жүргіншіге немесе жол қозғалысының басқа қатысушысына басымдық бермеу тұр. Мұндай 3 876 жағдай тіркелген.
Екінші орында маневр жасау ережелерін бұзу орналасқан. Бұл себеппен 3 230 жол апаты болған.
Ал жылдамдықты шамадан тыс арттыру 1 780 оқиғаға ықпал етіп, үшінші орынға шыққан.
Негізгі себептер:
- Жаяу жүргіншіге немесе өзге қатысушыға жол бермеу – 3 876 жағдай.
- Маневр жасау ережесін бұзу – 3 230 жағдай.
- Белгіленген жылдамдықтан асыру – 1 780 жағдай.
Бұл сандар жолдағы қауіп тек жоғары жылдамдықпен байланысты емес екенін көрсетеді. Жүргізушінің бұрылу, жолақ ауыстыру және басымдық беру тәртібін сақтамауы да ауыр салдарға әкелуі мүмкін.
Мас күйде жасалған жол апаттары қанша?
Статистикаға сәйкес, жүргізушінің мас күйде көлік басқаруы шамамен әр елуінші жол-көлік оқиғасында тіркелген. Бұл жалпы апаттардың шамамен 2 пайызына сәйкес келеді.
Мұндай жағдайлардың үлесі басқа себептерге қарағанда аз болғанымен, мас күйде көлік жүргізу жол қозғалысына қатысушылардың өміріне тікелей қауіп төндіреді.
Мопед пен электросамокат жүргізушілері нені ескеруі керек?
Шағын көлік құралдарын пайдаланушылар жолға шығар алдында көліктің техникалық жағдайын тексергені дұрыс. Тежеу жүйесі, жарық құрылғылары мен дөңгелектер жарамды болуы қажет.
Сонымен қатар:
- жол қозғалысы ережесін сақтау;
- қорғаныс шлемін пайдалану;
- күрт маневр жасамау;
- жаяу жүргіншілерге қауіп төндірмеу;
- жолды рұқсат етілмеген жерден кесіп өтпеу;
- телефонға алаңдамау;
- қараңғы уақытта жарық шағылыстыратын элементтер тағу маңызды.
Мопед немесе электросамокаттың көлемі шағын болғанымен, ол жол қозғалысының толыққанды қатысушысы саналады. Жүргізуші өз қауіпсіздігімен қатар, жаяу жүргіншілер мен басқа көлік иелерінің қауіпсіздігіне де жауапты.