Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін ел басшысының шетелдік ресми сапарлары үшін заманауи әрі алыс қашықтыққа ұша алатын әуе кемесі қажет болды. Осы мақсатта 1994 жылы сол кездегі Президент Нұрсұлтан Назарбаев Boeing-747 ұшағын сатып алды. Кейін бұл борт UN-001 нөмірін алып, Қазақстан тарихындағы алғашқы президенттік ұшақ ретінде танылды, деп хабарлайды Malim.kz.
Неге Boeing таңдалды?
Журналист Манас Қайыртайұлының жазуынша, 1994 жылы АҚШ-қа жоспарланған сапар қарсаңында Қазақстан америкалық Boeing компаниясының кең фюзеляжды 747 моделіне тоқталды. Вашингтондағы кездесулердің бірінде сол кездегі АҚШ президенті Билл Клинтон жаңа әуе кемесі туралы сұрағаны жөнінде мәліметтер бар. Сол кезде Назарбаев бұл ұшақтың бұрынғы Кеңес Одағы кеңістігіндегі алғашқы Boeing екенін атап өтіп, оның ресейлік Ил-96 лайнерімен салыстырғанда үнемдірек әрі тиімді екенін айтқан.
Дегенмен сатып алынған ұшақ мүлде жаңа болмаған.
Ұшақтың тарихы
Boeing-747SP моделі 1978 жылы құрастырылған. Алғашында ол америкалық Trans World Airlines (TWA) әуе компаниясының құрамында қызмет етті. Кейін бірнеше рет иесін ауыстырып, 1994 жылдың 6 қаңтарында Қазақстан үкіметінің қарамағына өтті. Осы кезде оған UN-001 борт нөмірі берілді.
Әуе кемесі тек президенттік сапарларға ғана пайдаланылған жоқ. Мемлекет басшысының рейстері болмаған кезде ол Kazakhstan Airlines арқылы азаматтық және коммерциялық бағыттарда да ұшты. Бұл кезеңде еліміздің авиация саласы енді ғана дамып жатқан болатын. Кейіннен бұл нарықта Air Kazakhstan, одан соң Air Astana компаниялары құрылды.
Кейінгі тағдыры
Шамамен екі жылдан кейін ұшақ Қазақстаннан шығарылып, Ұлыбританияға өтті. 2002 жылға дейін пайдаланылғаннан соң лайнер толықтай есептен шығарылды.
747sp.com мәліметінше, Cargolux компаниясы ұшақтың алдыңғы кабинасы мен жоғарғы палуба бөлігін сақтап қалған. Ол оқу-жаттығу мақсатында қолданылған. Ал фюзеляждың бір бөлігі Германияның Фельберт қаласындағы әуежай аумағында тұрғаны айтылады.
Тарихи маңызы
UN-001 жай ғана әуе кемесі емес, тәуелсіз Қазақстанның сыртқы саясаттағы жаңа бағытының символына айналды. 1990-жылдары Батыс компаниясынан алыс магистральді лайнер сатып алу елдің халықаралық деңгейде дербес ойыншы болуға ұмтылғанын көрсетті.
Бүгінде Boeing-747SP аспанда қалықтамайды. Бірақ ол Қазақстанның тәуелсіздік жылдарындағы алғашқы дипломатиялық сапарлар мен маңызды келіссөздердің үнсіз куәгері ретінде тарихта қалды.