Соңғы уақытта әлеуметтік желіде Respublica партиясының төрағасы Айдарбек Ходжаназаровтың "Абайды Абай қылған – Құнанбайдың малы" деген сөзі қызу талқыланып, Құнанбай әулетінің дәулеті мен сол кезеңдегі байлардың шаруашылығына қатысты қызығушылық артты. Осы тұста көпшілікті "Құнанбай қаншалықты бай болған?", "Абайдың қанша малы болған?" деген сауалдар да қызықтырады, деп жазады Malim.kz.
Абайдың жеке шаруашылығына қатысты ресми дерек бар. Абай облысының Мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасы жариялаған мәліметке сәйкес, 1915 жылы жарық көрген тарихи деректерде ұлы ақынның иелігіндегі мал саны көрсетілген.
Абай Құнанбайұлының қанша малы болған?
Тарихи мәлімет бойынша, Абай Құнанбайұлының шаруашылығында:
- 593 жылқы;
- 51 сиыр;
- 51 түйе;
- 1417 қой болған.
Ресми деректе 593 жылқының ішінде 108 жабағы мен 167 құлын болғаны да көрсетіледі. Осы есеп бойынша төрт түліктің жалпы саны 2112 басқа жетеді. Бұл көрсеткіш Абайдың өз дәуірінде ірі шаруашылық иелерінің бірі болғанын аңғартады.
Дегенмен бұл сандарды бүгінгі түсініктегі адамның банктегі ақшасы немесе жеке капиталы ретінде тікелей қабылдау дұрыс емес. ХІХ ғасырдағы көшпелі қазақ қоғамында мал отбасының тұрмыс көзі ғана емес, шаруашылықтың негізгі капиталы, көлік, азық-түлік және әлеуметтік жағдайдың маңызды көрсеткіштерінің бірі болды.
Құнанбай Өскенбайұлы кім болған?
Абай ауқатты әрі ел билігіне араласқан әулеттен шыққан. Оның әкесі Құнанбай Өскенбайұлы қазақ тарихында би, болыс және ықпалды ел ағасы ретінде белгілі.
Абай облысының Мәдениет басқармасы жариялаған мәліметте де Абайдың арғы аталары мен әкесі Құнанбайдың ел басқарған беделді адамдар болғаны айтылады. Осындай ортада өскен Абайдың өзі де жастайынан қоғамдық істерге араласқан.
Сондықтан Құнанбай әулетінің дәулеті туралы сөз болғанда, мәселені тек мал санымен шектеу жеткіліксіз. Әулеттің қоғамдағы ықпалы, ел басқарудағы орны және шаруашылық жүргізу ауқымы да ескерілуі керек.
Абай тек ақын емес, шаруашылық иесі де болған
Көпшілік Абай Құнанбайұлын ең алдымен ақын, философ, ағартушы және қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаушы ретінде таниды. Алайда тарихи деректер оның өз заманындағы қоғамдық және шаруашылық өмірден де тыс қалмағанын көрсетеді.
Абайдың тағы бір қызықты қыры – статистикалық зерттеулерге араласуы. Ресми жарияланған мәліметте ол 1878 жылы Семейде құрылған облыстық статистика комитетінің толық мүшесі болғаны көрсетілген. Ақын өңірдің әлеуметтік-экономикалық, этнографиялық және мәдени жағдайын зерттеуге қатысқан.
Бұл деректер Абайды тек шығармаларын жазып, оңаша отырған ойшыл ретінде елестетудің жеткіліксіз екенін көрсетеді. Ол өзі өмір сүрген қоғамның әлеуметтік және экономикалық мәселелеріне араласқан тұлға болған.
593 жылқы мен 1417 қой сол заманда нені білдірді?
Абайдың шаруашылығындағы мал саны сол кездегі қазақ даласындағы экономикалық қатынастарды түсіну үшін де маңызды.
Қазіргі уақытта байлық көбіне ақша, жылжымайтын мүлік, бағалы қағаз немесе бизнестің құнымен өлшенсе, көшпелі қоғамда мал негізгі материалдық активтердің бірі саналған. Жылқы көлік әрі шаруашылық құралы болса, қой мен ірі қара күнделікті тұрмыстың маңызды бөлігін қамтамасыз етті.
Сондықтан 593 жылқы мен 1417 қойдың болуы – айтарлықтай ауқымды шаруашылықтың белгісі. Абай облысының Мәдениет басқармасы да бұл мәліметтерді жай ғана сан емес, сол кезеңдегі қазақ қоғамының әлеуметтік-экономикалық жағдайын сипаттайтын тарихи дерек ретінде бағалайды.