Айбар Олжаев кен өндіру мен өңдеу салаларын бір-біріне қарсы қоюдың неліктен орынсыз екенін түсіндірді. Ол Facebook парақшасында мыс концентратын өңдеу тарифін айқындаудың жаңа әдістемесіне қатысты пікірін бөлісті, деп хабарлайды Malim.kz.
Қазақстанда мыс концентратын өңдеу тарифін айқындау әдістемесі бекітілді. Соңғы айларда бұл шешім төңірегінде пікірталас аз болған жоқ. Меніңше, осы оқиғадағы ең қызық жайт – талқылауды үнемі екі тараптың, яғни кен өндіруші компаниялар мен металлургия кәсіпорындарының текетіресіне тіреуге тырысқаны.
Мұның қисыны түсінікті. Концентрат өндірушілерге өңдеу шығынын барынша азайтқан тиімді. Ал металлургия зауыттарына өндірісті жүргізуге, жаңғыртуға және жаңа өндіріс қуаттарын іске қосуға қаражат қажет. Бірақ саланың осы екі бөлігінің мүддесі шынымен бір-біріне соншалықты қайшы ма?
Кен өндірілмесе, зауыттарға жеткізілетін концентрат та болмайды. Ал металлургиясыз елдің өз шикізатын өзі өңдеу және өндірістің келесі сатыларын дамыту мүмкіндігі шектеледі. Шын мәнінде, әңгіме бір өнеркәсіп тізбегінің өзара байланысты екі буыны туралы болып отыр.
Сондықтан қабылданған әдістемені бір тараптың пайдасына шығарылған шешім емес, саланы дамытуға ортақ экономикалық ережелер қалыптастыратын тетік деп қарастырар едім. Жаңа тетік өңдеу құнын экономикалық тұрғыдан негізделген шығындарды, нормативтік пайданы және инвестициялық құрамдас бөлікті ескере отырып айқындауды көздейді.
Өңдеушілер үшін бұл – кәсіпорындарды ұзақ мерзімге жаңғыртуды және жаңа жобаларды жоспарлау мүмкіндігі. Ал концентрат өндірушілер үшін – өңдеу құнын есептеудің бірыңғай негізі. Бұл баға белгілеу қағидаларын түсініктірек етеді.
Мұның жалпы экономикаға әсері де маңызды. Елде жаңа металлургия өндірістері іске қосылған сайын өндіріс тізбегіне қатысушылардың бәрінің мүмкіндігі кеңейеді. Кен өндіруші компаниялардың концентратын өткізу жолдары көбейеді, сондай-ақ олар өңдеуге өздері де инвестиция сала алады.
Бірақ ең қызығы осыдан кейін басталады. Отандық металлургияның дамуы жаңа инвесторлар келіп, шикізатты тереңірек өңдейтін кәсіпорындар ашуға негіз болады. Катодты мыс – дайын металл, бірақ өндіріс тізбегінің соңғы өнімі емес. Одан сым жасауға арналған мыс дайындамасын, сым, кабель, фольга, электротехникалық бөлшектер және басқа да өнімдер шығаруды дамытуға болады.
Мұндай жобаларға кен өндіруші немесе металлургия компанияларымен міндетті түрде байланысы болуы шарт емес өзге инвесторлар да келе алады. Олар үшін отандық металлургия өндірісінің болуы – келесі өндіріс сатыларына қажетті шикізатқа қол жеткізу мүмкіндігі.
Осылайша, өңдеудің дамуы мыс саласының аясынан әлдеқайда кең инвестициялық мүмкіндіктерге жол аша алады. Бұл электротехникаға, машина жасауға, энергетикаға және сабақтас өндірістерге де қатысты.
Сондықтан, меніңше, кен өндіру мен өңдеудің мүддесін бір-біріне қарсы қою – дұрыс ұстаным емес. Қазақстан минералдық-шикізат базасын дамытуда елеулі нәтижелерге жетті. Енді кен өндірудің кеңеюіне сай металлургия да дамуы қажет. Әдістеменің қабылдануы – кен өндіру, металлургия және одан кейінгі өңдеу сатыларының біртұтас өнеркәсіп жүйесінің бөліктері ретінде дамуына жағдай жасайтын маңызды қадам.
Түпкі міндет – кен өндірушілер мен өңдеушілердің арасында табысты қайта бөлу емес. Одан әлдеқайда маңыздысы – өндіріс тізбегінің өзін кеңейтіп, Қазақстанның ішінде жаңа инвестицияларға, кәсіпорындарға және қосылған құны жоғары өнім шығаруға мүмкіндік жасау.
