Жұмыс күні аяқталған. Сіз үйге келіп, демалып отырсыз. Кенет телефоныңызға басшыңыздан хабарлама келеді. Ол шұғыл тапсырма орындауды немесе жұмысқа қатысты сұраққа жауап беруді талап етеді. Мұндай жағдайда қызметкер міндетті түрде жауап беруі керек пе? Ал хабарламаны елемегені үшін сөгіс алып, тіпті жұмыстан айырылуы мүмкін бе? Қазақстанда жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы мұндай жағдайлар еңбек заңнамасы аясында қаралады, деп хабарлайды Malim.kz.
Жұмыс уақыты аяқталса, міндет те аяқтала ма?
Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінің 68-бабына сәйкес, қалыпты жұмыс уақыты аптасына 40 сағаттан аспауға тиіс. Ал күнделікті жұмыстың ұзақтығы, әдетте, 8 сағаттан аспайды.
Бұл қызметкер тәуліктің кез келген уақытында басшысына қолжетімді болуға міндетті деген сөз емес.
Егер еңбек шартында немесе жұмыс кестесінде кешкі уақытта жұмыс істеу міндеті қарастырылмаса, қызметкердің демалыс кезінде жұмыс тапсырмаларын орындаудан бас тартуына заңды негіз болуы мүмкін.
Алайда жұмыс кестесі ауысымдық болса, қызметкер кезекшілікте тұрса немесе заңда көзделген тәртіппен үстеме жұмысқа тартылса, жағдай өзгеше қаралады.
Бастық WhatsApp арқылы тапсырма бере ала ма?
Заң жұмыс берушінің қызметкермен мессенджер арқылы байланысуына жалпы тыйым салмайды. Дегенмен хабарлама жіберу мен қызметкерді жұмыс істеуге міндеттеу – екі бөлек мәселе.
Мысалы, басшы кешкі сағат 23:00-де ертеңгі жиналыс туралы ақпарат жіберуі мүмкін. Мұндай хабарламаның өзі қызметкердің еңбек құқығы бұзылғанын білдірмейді.
Ал егер басшы дәл сол уақытта есеп дайындауды, құжаттарды өңдеуді немесе басқа тапсырманы дереу орындауды талап етсе, бұл жұмыс уақытынан тыс еңбекке тарту мәселесін туындатуы мүмкін.
Еңбек кодексінің 77-бабында үстеме жұмысқа тарту тәртібі көрсетілген. Заңда белгіленген ерекше жағдайларды қоспағанда, қызметкерді мұндай жұмысқа тарту үшін оның жазбаша келісімі қажет.
Жұмыстан кейінгі тапсырма үшін қосымша ақы төлене ме?
Еңбек кодексінің 108-бабына сәйкес, үстеме жұмысқа жоғарылатылған мөлшерде ақы төленуге тиіс.
Мерзімдік еңбекақы кезінде үстеме жұмыстың әр сағатына төленетін ақы кемінде бір жарым есе мөлшерде белгіленеді.
Тараптардың келісімі бойынша қосымша ақының орнына тынығу сағаттары берілуі мүмкін. Бұл ретте әрбір үстеме жұмыс сағатына кемінде бір сағат тынығу қарастырылуы керек.
Сонымен қатар Еңбек кодексінің 78-бабында үстеме жұмыстың ұзақтығына қатысты шектеулер белгіленген.
Сондықтан жұмыстан кейін жүйелі түрде есеп дайындап, тапсырма орындайтын қызметкерлер өздерінің нақты жұмыс уақытын есепке алуға мән бергені жөн.
Хабарламаға жауап бермегені үшін жұмыстан шығара ала ма?
Қызметкерді жұмыстан шығару үшін заңда көзделген нақты негіз болуы керек.
Еңбек кодексінің 52-бабында жұмыс берушінің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзу негіздері көрсетілген.
Егер адам белгіленген жұмыс уақытын толық орындап, еңбек міндеттерін бұзбаса, тек демалыс кезінде басшының хабарламасына жауап бермегені үшін оны автоматты түрде жұмыстан шығаруға болмайды.
Дегенмен әр жағдай жеке қаралады. Еңбек шарты, жұмыс кестесі, қызметкердің міндеттері және тапсырманың қандай жағдайда берілгені маңызды.
Жұмыс беруші тәртіптік жаза қолданған жағдайда оның заңдылығына дау айтуға болады.
Қызметкер өзін қалай қорғай алады?
Егер басшы жұмыстан кейін тұрақты түрде тапсырма берсе, ең алдымен еңбек шарты мен ішкі еңбек тәртібі қағидаларын тексерген жөн.
Мессенджердегі жұмыс тапсырмаларын, олардың жіберілген уақытын және орындалған жұмыстың нәтижесін сақтап қою пайдалы. Бұл кейін нақты қанша уақыт жұмыс істегеніңізді дәлелдеуге көмектесуі мүмкін.
Мәселені алдымен жұмыс берушімен талқылап, жұмыс уақытынан тыс тапсырмаларды орындау тәртібін нақтылауға болады.
Ал еңбек құқығы бұзылды деп есептесеңіз, eOtinish порталы арқылы мемлекеттік еңбек инспекциясына өтініш жолдауға болады.
Ең бастысы не?
Қазақстанда басшының жұмыстан кейін WhatsApp арқылы хабарлама жіберуіне өздігінен тыйым салынбаған. Бірақ бұл қызметкер кез келген уақытта жұмыс істеуге міндетті дегенді білдірмейді.
Мұндай жағдайда негізгі мәселе – хабарламаның қай уақытта келгені ғана емес, қызметкерден қандай әрекет талап етілгені, оның жұмыс кестесі және еңбек заңнамасында көзделген рәсімдердің сақталуы.
