Қазақтың дастарқанын шайсыз елестету қиын. Таңғы ас, түскі тамақ, қонақ күту – бәрінде шай бар. Тіпті кей адамдар қарапайым судың орнына күні бойы бірнеше кесе шай ішіп жүреді. Алайда пайдалы сусынның өзін шамадан тыс тұтынудың кері әсері болуы мүмкін, деп хабарлайды Malim.kz.
Кофеин мөлшері көбейеді
Шайдың құрамында да кофеин бар. Оның нақты мөлшері шайдың түріне, қанша уақыт демделгеніне және бір кесеге салынған шай мөлшеріне байланысты өзгереді.
АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) дені сау ересектердің басым бөлігі үшін тәулігіне 400 мг кофеин әдетте жағымсыз әсерлермен байланысты емес екенін айтады. Бірақ кофеинге сезімталдық әр адамда әртүрлі. Шамадан тыс кофеин жүрек соғуының жиілеуі, мазасыздық, ұйқының бұзылуы, бас ауруы секілді жағымсыз әсерлер туғызуы мүмкін.
Сондықтан күні бойы шай ішетін адам тек шайды емес, кофе, энергетикалық сусын, шоколад сияқты басқа кофеин көздерін де есепке алғаны жөн.
Тамақпен бірге шай ішу темірдің сіңуіне кедергі келтіруі мүмкін
Шайға қатысты маңызды мәселенің бірі – оның құрамындағы полифенолдардың тағамдағы гемдік емес темірдің, яғни негізінен өсімдік өнімдеріндегі темірдің сіңуін төмендетуі.
Зерттеулер шайды тамақпен бірге ішкенде темірдің сіңуі азаятынын көрсеткен. Ал тамақтан кейін шай ішуге кемінде бір сағат үзіліс жасау бұл әсерді әлсіретуі мүмкін.
Бұл әсіресе темір тапшылығы бар немесе оған бейім адамдар үшін маңызды. Ғылыми шолуда дені сау әрі темір тапшылығы қаупі жоқ адамдарға шайды міндетті түрде шектеу қажет екеніне жеткілікті негіз жоқ екені, ал қауіп тобындағы адамдарға шайды тамақ арасында ішкен дұрыс екені айтылған.
Кешкі қою шай ұйқыға әсер етуі ықтимал
Ұйықтар алдында бірнеше кесе қою шай ішу де жақсы әдет болмауы мүмкін. Себебі шайдағы кофеин жүйке жүйесін сергітеді.
24 зерттеуді қамтыған жүйелі шолу мен мета-талдау кофеиннің кейінгі түнгі ұйқының ұзақтығы мен сапасына әсер етуі мүмкін екенін көрсеткен. Дегенмен оның әсері кофеин мөлшеріне және адамның оған сезімталдығына байланысты өзгереді.
Сондықтан шай ішкеннен кейін ұйықтай алмай жүрсеңіз, кешкі уақытта қою қара немесе көк шайды азайтып көрген жөн.
Ал бүйрекке зиян ба?
Шайды бүйрек тасының тікелей себебі деп айту дұрыс емес. Harvard Health мәліметінше, шай мен кофені қалыпты мөлшерде тұтыну әдетте проблема туғызбайды. Дегенмен қара шайда оксалат мөлшері жоғарырақ болуы мүмкін, сондықтан бұрын кальций-оксалат тасы болған адамдар тағам рационын дәрігермен талқылағаны дұрыс. Ең маңыздысы – ағзаға жеткілікті сұйықтық түсуі.
Сонда қанша шай ішуге болады?
Барлық адамға арналған "күніне дәл осынша кесе" деген әмбебап норма жоқ. Бір кеседегі кофеин мөлшері де бірдей болмайды. Сондықтан кесені санағаннан гөрі, жалпы кофеин мөлшеріне және ағзаның реакциясына назар аударған дұрыс.
Шайдан кейін жүрек қағуы, мазасыздық немесе ұйқысыздық байқалса, мөлшерін азайтқан жөн. Ал темір тапшылығы бар адамдар шайды тамақпен бірге емес, араға уақыт салып ішкені дұрыс.
Демек, шайдан толық бас тартудың қажеті жоқ. Негізгі қағида – шамадан асырмау, өте қою шайды күні бойы ішпеу және шайды тамақпен бірге ішу әдетіне абай болу.
