17 қараша Қазақстан тарихында Антарктидаға жасалған экспедициямен, ұлттық мұраны жинақтаған еңбектің таныстырылымымен және спорттағы жеңістермен байланысты. Әлем тарихында да бұл күннің орны ерекше: Суэц каналы ашылып, Еуропадағы саяси өзгерістерге бастау болған студенттер шеруі өтті. Malim.kz осы күнге қатысты маңызды оқиғаларды жинақтап, олардың мәніне тоқталды.
2005 жыл: Антарктидада Қазақстан туы көтерілді
2005 жылғы 17 қарашада қазақстандық альпинистер Антарктидада мемлекеттік туды көтеріп, экспедициялық лагерь ашты. Сапарға Қазақстанның Орталық спорт клубының альпинизм командасы қатысқан.
"Қазақстан – Антарктида-2005" экспедициясының мүшелері сапар барысында бұған дейін адам көтерілмеген бес шыңға шыққан. Оларға "Қазақстан", "Астана", "Қазақстан халқы Ассамблеясы", "Әл-Фараби" және "Оңтүстік Олимп" атаулары берілген.
Бұл оқиғаны Оңтүстік полюстің географиялық нүктесіне жетумен шатастырмаған жөн. Әңгіме Антарктидадағы тау шыңдарына жасалған альпинистік сапар туралы болып отыр. Экспедиция қазақстандық спортшылардың тәжірибесін елден тыс жерде көрсеткен маңызды сапарлардың бірі ретінде есте қалды.
2014 жыл: қазақтың ауыз әдебиеті жүз томға жинақталды
17 қарашаға арналған жылнамадағы маңызды мәдени оқиғалардың бірі – "Бабалар сөзі" жүз томдығының таныстырылуы. 2014 жылғы осы күнгі хабарда Алматыда қазақ фольклорының ауқымды жинағы жұртшылыққа ұсынылғаны айтылған.
Жүз томдық "Мәдени мұра" бағдарламасы аясында дайындалды. Оған батырлар жыры, ғашықтық дастандар, тарихи жырлар, ертегілер, мақал-мәтелдер, жұмбақтар мен аңыздар кірді. Мәселен, батырлар жырына 20 том, ғашықтық дастандарға 11 том, мақал-мәтелдерге бес том арналған.
Жобаның маңызы кітап санының көптігінде ғана емес. Әртүрлі жазумен сақталған мәтіндер салыстырылып, түсініктемелермен берілді. Көнерген сөздерге, тарихи есімдер мен жер-су атауларына түсінік қосылды. Бұл оқырманға шығарманы оқумен қатар, оның мазмұны мен шыққан ортасын түсінуге мүмкіндік береді.
Осылайша, бұрын қолжазба қорларында немесе жеке жинақтарда сақталған мұра бір серияға біріктірілді. Жүз томдықты қазақ ауыз әдебиетін зерттеуге де, мектеп пен жоғары оқу орындарында пайдалануға да болатын ортақ қор деп қарастыруға болады.
2017 жыл: Динара Сәдуақасова балалар құқығын қорғау ісіне қосылды
2017 жылғы 17 қарашада шахматшы Динара Сәдуақасованың ЮНИСЕФ-тің Қазақстандағы Ұлттық ізгі ниет елшісі болып тағайындалуына арналған баспасөз мәслихаты өтті.
Бұл мәртебе шахматтағы кезекті атақ емес еді. Оның міндеті қоғам назарын балалардың құқығына, қауіпсіздігіне және білім алу мүмкіндігіне аударумен байланысты болды.
ЮНИСЕФ мәліметінше, тағайындалғанға дейін де Динара ұйыммен бірлескен шараларға қатысқан. Маңғыстау облысына барып, балалар мекемелеріндегі тәрбиеленушілермен кездескен. Ол зорлық-зомбылық көрген, ерекше қолдауға мұқтаж және қиын жағдайға тап болған балалардың құқығын қорғауға үлес қосқысы келетінін айтқан.
Бұл оқиға спорттағы танымалдықтың қоғамдық іске де көмектесе алатынын көрсетті. Жеңісімен танылған адамның балалар мәселесін көтеруі сол тақырыпқа жаңа аудиторияның назарын аударады.
2020 жыл: Батырхан Шүкенов бейнеленген марка шықты
2020 жылғы 17 қарашада Батырхан Шүкеновтің суреті бар пошта маркасының жарық көргені хабарланды. Ол "Өнер қайраткерлері" сериясына еніп, әншінің қайтыс болғанына бес жыл толуына арналды.
Маркаға фотограф Жанарбек Аманқұлов түсірген портрет таңдалған. Батырхан Шүкенов атындағы қор өкілдерінің айтуынша, әншінің өзі де осы фотосуреттер топтамасын жақсы көрген.
Маркамен бірге #BatyrLetters акциясы ұйымдастырылды. Алматыдағы бірқатар орынға ашықхаттар мен пошта жәшіктері қойылып, адамдарға жақындарына хат жіберуге мүмкіндік берілді.
Еске алу бастамасының ерекшелігі де осында болды: ол әншінің портретін шығарумен шектелмей, адамдарды бір-біріне жылы сөз жазуға шақырды. Батырдың махаббат пен жақындық туралы әндері осылайша қолмен жазылған хаттар арқылы жалғасын тапты.
2023 жыл: Қазақстан құрамасы Еуропа чемпионатына жолдама үшін күресті жалғастырды
2023 жылғы 17 қарашада Қазақстан футбол құрамасы Астанада Сан-Мариноны 3:1 есебімен жеңді. Кездесу Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңі аясында өтті.
Ислам Чесноков 19 және 51-минуттарда гол соғып, дубль жасады. Ойын соңында Абат Айымбетов пенальтиді дәл орындады. Сан-Марино сапынан Симоне Франчиози есепті қысқартқан.
Матчтың маңызы үш ұпаймен ғана өлшенген жоқ. Қазақстан құрамасы соңғы турға дейін Еуропа чемпионатына тікелей шығу мүмкіндігін сақтады. Шешуші кездесу Словенияға қарсы өтуі керек еді.
Сондықтан бұл ойын жанкүйерлердің үлкен үмітімен байланысты есте қалды. Сан-Мариноны жеңу іріктеудегі күресті жалғастыруға мүмкіндік берді, бірақ финалдық кезеңге жолдамаға әлі кепіл болған жоқ.
1869 жыл: әлемдік сауда жолын өзгерткен канал ашылды
1869 жылғы 17 қарашада Мысырда Суэц каналы салтанатты түрде ашылды. Құрылысы шамамен он жылға созылған су жолы Жерорта теңізі мен Қызыл теңізді жалғады.
Бұған дейін Еуропа мен Азия арасында қатынайтын кемелердің көбі Африканы айналып өтетін. Канал ашылған соң, жол қысқарып, теңіз тасымалының мүмкіндігі өзгерді. Демек, бұл тек инженерлік құрылыс емес, халықаралық саудаға тікелей әсер еткен жоба болды.
Суэц каналының тарихы көлік жолының саяси маңызын да көрсетеді. Тауардың қанша уақытта жететіні, тасымалдың құны және елдер арасындағы байланыс кейде осындай бір өткелге тәуелді болуы мүмкін.
1939 жыл: студенттер күнінің артындағы қасірет
17 қарашаны студенттік мереке ретінде білетіндер көп. Бірақ бұл күннің тарихы қуанышты оқиғадан басталмаған.
1939 жылғы 17 қарашада нацистік билік Чехиядағы жоғары оқу орындарын жауып, студенттерге қарсы қуғын-сүргін жүргізді. Тоғыз студент жетекшісі өлім жазасына кесіліп, 1200-ден астам студент концлагерьге жіберілді.
Осы қасіретті оқиға кейін Халықаралық студенттер күніне негіз болды. Сондықтан 17 қараша – білім алып жүрген жастардың мерекесімен қатар, олардың еркіндігі мен білім алу құқығын еске салатын дата.
1989 жыл: еске алу шеруі саяси өзгеріске ұласты
Арада тура елу жыл өткенде, 1989 жылғы 17 қарашада Прагада студенттер тағы да шеруге шықты. Олар 1939 жылғы қуғын-сүргін құрбандарын еске алды. Алайда полиция бейбіт шеруді күшпен таратты.
Бұл әрекет қоғамдағы наразылықты күшейтіп, кейін "Барқыт революциясы" аталған оқиғаларға түрткі болды. Студенттерге өзге азаматтар қосылып, шерулер ел көлеміне тарады. Нәтижесінде Чехословакиядағы коммунистік билік құлап, демократиялық өзгерістер басталды.
Осылайша, бір дата Чехия тарихындағы екі кезеңді байланыстырды: 1939 жылы жастар қуғын-сүргінге ұшыраса, 1989 жылы студенттердің шеруі бүкіл елдегі өзгерістің басталуына әсер етті.