"Қазгидромет" синоптиктері 15 сәуір күні Қазақстан аумағында ауа райы тұрақсыз болатынын болжады. Мамандардың мәліметінше, атмосфералық фронттардың өтуіне байланысты елдің басым бөлігінде жаңбыр жауып, найзағай ойнайды, , деп хабарлайды Malim.kz.
Әсіресе батыс, солтүстік және орталық өңірлерде, сондай-ақ оңтүстіктің таулы аймақтарында жауын-шашын мол түседі. Кей жерлерде бұршақ жауып, екпінді жел соғады. Елдің солтүстігінде жаңбыр мен қар аралас жауын-шашын күтіледі.
Синоптиктердің хабарлауынша, республика бойынша тұман түсіп, жел күшейеді. Ал оңтүстік аймақтарда шаңды дауыл болуы мүмкін. Солтүстік өңірлерде көктайғақ қаупі де сақталады.
Маңғыстау облысында, сондай-ақ солтүстік пен шығыс аймақтарда желдің жылдамдығы секундына 30 метрден асатын өте қатты дауыл күтіліп отыр.
Сонымен қатар бірнеше өңірде өрт қаупі жоғары деңгейде сақталады. Атап айтқанда, Түркістан, Жамбыл, Алматы облыстарында, Жетісу, Қарағанды және Абай облыстарында табиғи өрт қаупі күшейген.
Осы құбылыс халық арасында “Бесқонақ” амалымен байланыстырылады. Қазақтың байырғы танымында Бесқонақ – жыл ішіндегі ерекше кезеңдердің бірі. Бұл атау алғашында жыл айларына кірмейтін, бірақ жылды толықтыру үшін қосылатын бес күнді білдірген. Яғни ол он екі айдың ешқайсысына тікелей жатпайтын, жылға сырттай қосылатын бөлек уақыт ретінде танылған.
“Қонақ” сөзі бұл жерде кездейсоқ қолданылмаған. Қазақ ұғымында қонақ – уақытша келетін, бірақ қадірлі, айрықша жан. Сол сияқты бұл бес күн де жылға уақытша енеді, бірақ тұрақты айлардың құрамына кірмейді. Сондықтан халық бұл кезеңді “Бесқонақ” деп атап, оған ерекше мән берген.
Зерттеушілердің айтуынша, бұл ұғымның астарында нақты уақыт есебі жатыр. Ежелгі жұрт табиғат қозғалысына қарап жыл ұзақтығын анықтаған. Алайда астрономиялық жыл мен күнтізбелік жылдың арасында айырма болатынын байқаған қазақ есепшілері артық уақытты реттеу үшін жылдың соңына бес күн қосып, оны жеке атаумен белгілеген.
Уақыт өте келе “Бесқонақ” ұғымы тек күнтізбелік мағынада ғана емес, ауа райының күрт құбылатын кезеңін білдіретін атау ретінде де сақталған. Қазақ арасында “Бесқонақ амалы” деген тіркес бар. Бұл – көктемге таяу шақта күн райының алдамшы болып, аяқ астынан суық түсіп, қар аралас жаңбыр жауып, жел күшейетін мезгіл.
Мұндай тосын ауа райы әсіресе көшпелі тіршілік пен мал шаруашылығында айрықша маңызды болған. Қыстан әлсіреп шыққан мал, жаңа туған төл, көшуге қамданған ел үшін бір-екі күндік суықтың өзі ауыр салдар әкелуі мүмкін еді. Сондықтан халық Бесқонақ кезеңінде сақ болуға тырысқан.
“Бесқонақ” атауына байланысты ел аузында аңыз да бар. Соның бір нұсқасында күннің жылынғанына сеніп, жеңіл киініп жолға шыққан бес жолаушы туралы айтылады. Алайда ауа райы күрт өзгеріп, суық түсіп, боран соғып, олар далада қаза тапқан деседі. Содан бері халық бұл қауіпті кезеңді “Бесқонақ” деп атап кеткен.
Осылайша, Бесқонақ – жай ғана ауа райы құбылысы емес. Ол – қазақ халқының табиғатты бақылаудан туған танымы, уақытты бейнелі қабылдауы және тіршілік тәжірибесінен қалыптасқан сақтық ескертпесі.
