Әлем
1609 жыл - Галилео Галилей Венеция сенатына өзі жетілдірген телескопты таныстырды. Бұл құрал кейін астрономиялық бақылауларға қолданылып, Күн жүйесі туралы ғылыми түсініктің өзгеруіне ықпал етті. Галилей Айдың бетін, Юпитердің серіктерін және басқа да аспан денелерін бақылады.
1825 жыл - Уругвай тәуелсіздігін жариялады. Флорида конгресі Шығыс провинциясының Бразилия империясынан тәуелсіздігін жариялап, Рио-де-ла-Плата Біріккен провинцияларымен бірігу туралы шешім қабылдады. 25 тамыз Уругвайда Тәуелсіздік күні ретінде аталып өтеді.
1830 жыл - Бельгия революциясы басталды. Брюссельдегі көтеріліс Нидерланд Біріккен корольдігіне қарсы тәуелсіздік қозғалысына ұласып, кейін Бельгияның жеке мемлекет ретінде қалыптасуына жол ашты.
1835 жыл - Нью-Йорктегі The Sun газеті Айда өркениет бар екені туралы сенсациялық мақалалар сериясын жариялай бастады. Кейін «Ұлы Ай алдауы» аталған бұл оқиға журналистика тарихындағы ең әйгілі жалған ақпараттардың бірі болды.
1875 жыл — британдық капитан Мэттью Уэбб Ла-Манш бұғазын жүзіп өткен алғашқы адам атанды. Ол Дуврдан Кале жағалауына дейінгі қашықтықты 21 сағат 45 минутта жүріп өтті.
1916 жыл - АҚШ-та Ұлттық парк қызметі құрылды. Президент Вудро Вильсон Ұлттық парк қызметін құру туралы заңға қол қойып, ұлттық парктер мен тарихи нысандарды федералдық деңгейде басқарудың бірыңғай жүйесін қалыптастырды.
1920 жыл - Варшава шайқасының шешуші кезеңі аяқталды. Польша әскері Қызыл армияның шабуылын тоқтатып, Варшаваны қорғап қалды. Бұл Польша–Кеңес соғысының барысына елеулі ықпал еткен әскери жеңіс болды.
1944 жыл - Париж нацистік оккупациядан азат етілді. Француз Қарсыласу қозғалысы мен одақтастардың әскери бөлімдері қалаға кіріп, неміс гарнизонының қолбасшысы Дитрих фон Хольтиц тапсырылды. Париж 1940 жылдан бері Германияның бақылауында болған еді.
1945 жыл - Вьетнам императоры Бао Дай тақтан бас тартты. Бұл Тамыз революциясы кезіндегі монархиялық биліктің аяқталуына алып келген негізгі оқиғалардың бірі болды.
1958 жыл - әлемдегі алғашқы жаппай сатылымға шығарылған тез дайындалатын кеспе - Chikin Ramen Жапонияда таныстырылды. Өнімді Momofuku Ando әзірледі. Кейін тез дайындалатын кеспе әлемдік тағам индустриясының кең тараған өнімдерінің біріне айналды.
1960 жыл - Римде XVII жазғы Олимпиада ойындары ашылды. Бұл Олимпиада Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі халықаралық спорттың ірі додаларының бірі болды.
1981 жыл - NASA-ның Voyager-2 ғарыш аппараты Сатурнға ең жақын нүктеден өтті. Аппарат планетаның сақиналары мен серіктерін зерттеп, Күн жүйесінің сыртқы бөлігін зерттеу миссиясын жалғастырды.
1989 жыл - Voyager-2 Нептунға ең жақын нүктеден өтті. Бұл адамзат жасаған аппараттың Нептунға алғашқы жақындауы болды. Ғарыш аппараты планетаның атмосферасы, сақиналары мен серігі Тритон туралы бұрын болмаған мәліметтерді Жерге жеткізді.
1991 жыл - Беларусь мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады. Беларусь Жоғарғы Кеңесі республиканың тәуелсіздігі туралы шешім қабылдап, КСРО-ның ыдырау үдерісіндегі маңызды саяси қадамдардың бірін жасады.
1991 жыл - Linux жобасының басталғаны жарияланды. Финляндиялық студент Линус Торвальдс интернеттегі Minix қауымдастығына өзі әзірлеп жатқан жаңа операциялық жүйе ядросы туралы хабарлама жазды. Кейін бұл жоба Linux ретінде әлемдегі ең ықпалды ашық кодты бағдарламалық платформалардың біріне айналды.
2012 жыл - NASA-ның Voyager-1 аппараты гелиосферадан өтіп, жұлдызаралық кеңістікке шықты. NASA кейін аппараттың 2012 жылғы 25 тамызда Күннің ықпалындағы кеңістіктен шыққанын растады. Voyager-1 - жұлдызаралық кеңістікке жеткен адамзат жасаған алғашқы аппарат.
2012 жыл - Венесуэладағы Амуай мұнай өңдеу кешенінде жарылыс болып, ірі өрт шықты. Апат салдарынан ондаған адам қаза тауып, жүзден астам адам зардап шекті. Оқиға ел тарихындағы ең ауыр өндірістік апаттардың бірі болды.
2012 жыл - Айға алғаш аяқ басқан адам Нил Армстронг қайтыс болды. Америкалық астронавт 82 жасында өмірден өтті. Ол 1969 жылы «Аполлон-11» миссиясы кезінде Ай бетіне алғаш қадам басқан адам атанған еді.
Қазақстан
1892 жыл - қазақ кәсіби театрының негізін қалаушылардың бірі, режиссер, драматург әрі актер Жұмат Шанин дүниеге келді. Ол ұлттық театр өнерінің қалыптасуына айрықша үлес қосып, Қазақ мемлекеттік драма театрының алғашқы кезеңіндегі шығармашылық жұмысты ұйымдастырды. Қазақстан тарихы порталы 25 тамызды Шаниннің туған күні ретінде көрсетеді.
1918 жыл - ақын, әдебиет зерттеушісі Қайнекей Жармағамбетов дүниеге келді. Ол қазақ әдебиетінде баллада жанрының дамуына үлес қосып, әдеби сын мен зерттеу саласында да еңбек етті. Қазақстан кітапханаларының атаулы күндер күнтізбелерінде 25 тамыз оның туған күні ретінде көрсетіледі.
1925 жыл - жазушы, журналист, драматург Қалмұқан Исабаев дүниеге келді. Ол Павлодар облысының Баянауыл ауданында туған. Ұлы Отан соғысына қатысқан Исабаев кейін «Социалистік Қазақстан» газетінде, «Жұлдыз» журналында қызмет атқарып, әдеби шығармалар жазды. 2025 жылы оның туғанына 100 жыл толды.
1936 жыл - қазақтың көрнекті ақыны Марфуға Айтхожина Қытайдың Құлжа қаласында дүниеге келді. 2026 жылы ақынның туғанына 90 жыл толып отыр. Ол кейін Қазақстанға қоныс аударып, қазақ поэзиясының көрнекті өкілдерінің біріне айналды. Марфуға Айтхожина Қазақстанның мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері атанды.
1998 жыл - қазақтың тұңғыш ғарышкерлерінің бірі Талғат Мұсабаевтың екінші ғарыш сапары аяқталды. 25 тамызда «Союз ТМ-27» экипажы Жерге оралды. Мұсабаев «Мир» орбиталық станциясында 207 тәулік 12 сағаттан астам уақыт болып, ғарышқа бес рет ашық шықты. Экипаждың қонуы Жезқазған маңында өтті.
1998 жыл - Талғат Мұсабаев бастаған экипаждың Қазақстан жеріне қонуы елдің ғарыш тарихындағы маңызды оқиғалардың біріне айналды. Қону аппараты Жезқазғаннан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 14 шақырым жерде жерге түскен. Экипаж құрамында Талғат Мұсабаев, Николай Бударин және Юрий Батурин болды.
2022 жыл - Моңғолияның Номгон алқабындағы көне түркі дәуіріне қатысты археологиялық зерттеулердің нәтижелері жарияланды. Қазақстанның бастамасымен жүргізілген халықаралық экспедицияға Халықаралық Түркі академиясы мен Моңғолия Ғылым академиясының Тарих және археология институты қатысты. Зерттеу барысында Екінші Түрік қағанатының негізін қалаған Құтлық Елтеріс қағанмен байланысты ғұрыптық кешен анықталғаны хабарланды.
Дереккөздер:
Қазақстан тарихы порталы (e-history.kz), Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы, Батыс Қазақстан облыстық ғылыми-әмбебап кітапханасы, Павлодар облыстық кітапханасы, Баянауыл аудандық орталықтандырылған кітапхана жүйесі, Қазақстан Республикасының Президенті Архиві, NASA, NASA/JPL, АҚШ Ұлттық парк қызметі, HISTORY, Encyclopaedia Britannica, Olympics.com, United Press International, Timeanddate, Халықаралық Түркі академиясы
