Нұрсұлтан Назарбаевтың жылқылары туралы ашық деректер көп емес. Дегенмен бұрынғы президентке әр жылдары Түркіменстан басшылары, Түркістан тұрғындары және Қырғызстан өкілдері асыл тұқымды сәйгүліктер сыйлағаны белгілі, деп хабарлайды Malim.kz.
Олардың арасындағы ең танымалдары – ахалтеке тұқымындағы Пелен, яғни «Ягуар», «Қасиетті тау» деген мағынаны білдіретін Керемлидаг және Түркістаннан сыйға берілген ақ айғыр Аққу. Ал АҚШ дипломатиялық құжаттарының бірінде Астана маңындағы президенттік қорада әлемнің әр өңірінен әкелінген 40-қа жуық жылқы болғаны жазылған.
Назарбаевтың жылқыға қызығушылығы бала кезінен басталған
Нұрсұлтан Назарбаев Іле Алатауының баурайындағы Үшқоңыр жайлауында дүниеге келіп, ауылда өскен. Оның ресми өмірбаянында табиғат пен туған жерге деген ықыласы бала кезінен қалыптасқаны айтылады.
2005 жылы тікелей эфирде қойылған сауалға жауап берген Назарбаев атқа мінуді бала кезінен меңгергенін айтқан.
"Мен асфальтта өскен қазақ емеспін. Ауылда туып-өстім, бала кезімнен атқа мінуді білемін", – деген ол.
Сол кездегі жарияланымда Назарбаевтың ат үстінде ширақ жүріп, тіпті күзетшілерін басып озатыны да айтылған.
2016 жылы Ақорда оның атпен серуендеп жүрген фотосын жариялаған. Баспасөз қызметі АҚШ-тағы сапарлардың бірінде америкалық саясаткер Джеймс Бейкердің Назарбаевтың ер-тоқымда еркін отыруына таңғалғанын жазған.
Пелен немесе «Ягуар»: құны 100 мың доллардан асқан сыйлық
Назарбаевқа берілген ең қымбат әрі көп айтылған жылқылардың бірі – Пелен атты ахалтеке айғыры. Кейбір жарияланымдарда оның екінші атауы «Ягуар» деп көрсетілген.
Үш жастағы қараторы айғырды 2001 жылдың шілдесінде Түркіменстанның сол кездегі президенті Сапармұрат Ниязов Нұрсұлтан Назарбаевтың 61 жасқа толуына орай сыйлаған.
Сол кездегі деректе элиталық ахалтеке айғырларының әлемдік нарықтағы құны 100 мың доллардан асып кеткені жазылған. Демек Пелен Назарбаевтың туған күніне берілген ең бағалы сыйлардың бірі болған.
2026 жылғы 24 шілдедегі Ұлттық банк бағамы бойынша бір доллар 465,74 теңгеге тең болды. Осы бағаммен 100 мың доллар шамамен 46,6 млн теңге шығады. Бірақ бұл тек қазіргі бағаммен жасалған валюталық есеп: жылқының бүгінгі нарықтық бағасы немесе 2001 жылғы теңгемен есептелген құны емес.
Пеленнің қандай ерекшелігі болған?
Пелен таза қанды ахалтеке тұқымына жататын қараторы айғыр болған. Ахалтеке жылқылары сымбатты денесімен, ұзын әрі иілген мойнымен, жүйріктігімен және ұзақ жолға төзімділігімен ерекшеленеді.
Бұл тұқымның кей өкілдерінің жүнінде металл тәрізді ерекше жылтыр болады. Олар иесіне тез бауыр басатын, сезімтал әрі ақылды жылқы ретінде сипатталады. Ахалтекелер бәйге, ат спорты, конкур, мәнерлеп жүру және ұзақ қашықтық сайыстарына пайдаланылады. Әлемде олардың саны аз болғандықтан, асыл тұқымды және спортта нәтиже көрсеткен айғырлардың бағасы қатардағы жылқылардан бірнеше есе жоғары болуы мүмкін.
Керемлидаг: Назарбаевқа сыйланған «Қасиетті тау»
Нұрсұлтан Назарбаевқа сыйланған тағы бір танымал тұлпар – Керемлидаг атты ахалтеке айғыры. Оның атауы қазақша «Қасиетті тау» деген мағынаны білдіреді.
Керемлидагты 2007 жылғы қыркүйекте Назарбаевтың Түркіменстанға сапары кезінде президент Гурбангулы Бердімұхамедов сыйға тартқан. Ресми хабарламада мұндай сыйлықтың ерекше ықылас пен жақын достықты білдіретіні айтылған.
Керемлидагтың жасы, нақты тегі, жарыс нәтижелері мен сол кездегі бағасы ашық жарияланбаған. Сондықтан оны Пеленмен бірдей бағалау дұрыс емес. Алайда оның таза қанды ахалтеке болуы және мемлекет басшысы атынан ұсынылуы тұлпардың селекциялық құны жоғары болғанын аңғартады.
Назарбаев кейінірек берген сұхбаттарының бірінде Гурбангулы Бердімұхамедов сыйлаған ахалтеке жылқысын ерекше атап, оны «шын көңілден берілген жақсы сыйлық» деп бағалаған.
Аққу: Түркістан тұрғындары сыйлаған ақ айғыр
Назарбаевқа тек шетел басшылары ғана емес, Қазақстан тұрғындары да жылқы тарту еткен.
Түркістанға жұмыс сапары кезінде жергілікті халық бұрынғы президентке Аққу атты ақ айғыр мен ақ шапан сыйлаған. Кездесуге шамамен бес мың тұрғын қатысқаны хабарланған. Назарбаев сыйлықты қабылдап, жұртшылыққа ризашылығын білдірген.
Аққудың тұқымы, жасы, асыл тұқымдық құжаттары және кейін қайда ұсталғаны туралы толық мәлімет жарияланған жоқ. Сол себепті оның бағасын дәл анықтау мүмкін емес.
Ақ жылқы қазақ дәстүрінде тазалықтың, мәртебенің және жақсы тілектің нышаны ретінде қабылданады. Сондықтан Түркістан тұрғындарының бұл сыйы тек материалдық емес, символдық мағынаға да ие болған.
Қырғызстаннан қандай жылқылар сыйланған?
Нұрсұлтан Назарбаев өзіне Қырғызстан басшыларының да жылқы сыйлағанын айтқан. Алайда ол тұлпарлардың аттарын, тұқымдарын және нақты кімнің қай жылқыны бергенін атамаған.
«Түркімендер ахалтеке сыйлайды, қырғыздар да жылқы береді. Біз де қолымыздан келген сыйлықты ұсынамыз. Бұл – қалыптасқан дәстүр», – деген бұрынғы президент.
Осы мәлімдеме Назарбаевтың жылқы топтамасында қырғыз жылқылары да болғанын көрсетеді. Бірақ ашық деректерде олардың жеке тізімі немесе фотолары жарияланбаған.
Президенттік қорада 40-қа жуық сәйгүлік болған ба?
Астана маңындағы президенттік ат қораға қатысты ең қызықты деректердің бірі АҚШ дипломатиялық жазбаларында кездеседі.
2007 жылы нысанды аралаған АҚШ елшілігінің қызметкері онда әлемнің түрлі бөлігінен әкелінген шамамен 40 жылқыны көргенін жазған. Құжатта аумақтың биік қоршаумен қоршалғаны, қауіпсіздік қызметінің күзеткені, үлкен қора, жабық және ашық манеждер болғаны айтылады.
Нысанда бильярд, жаттығу залы мен саунасы бар жеке ғимарат та болғаны көрсетілген. Дипломаттың дерегінше, Назарбаев бұл жерге ара-тұра келіп тұрған.
Алайда бұл – президент әкімшілігі жариялаған ресми түгендеу құжаты емес, кейін көпшілікке тараған дипломатиялық жазба. Сондықтан «дәл 40 жылқы Назарбаевтың жеке меншігінде болды» деп кесіп айтуға негіз жеткіліксіз. Жылқылардың бір бөлігі мемлекетке, президент іс басқармасына немесе арнайы шаруашылыққа тиесілі болуы ықтимал.
2025 жылы Президент іс басқармасы ат қорадағы жылқы саны, нысанның мақсаты мен оны күтіп ұстауға жұмсалатын қаржы туралы мәліметті «таратылуы шектеулі ақпарат» деп атап, толық дерек бермеген.
Назарбаев жылқыны тек қабылдамай, өзі де сыйлаған
Нұрсұлтан Назарбаев жылқы дипломатиясында тек сыйлық алушы болған жоқ. Ол басқа мемлекеттердің басшыларына да асыл тұқымды жылқылар тарту еткен.
1992 жылы Қазақстан басшысы Финляндия президентіне асыл тұқымды сәйгүлік сыйлаған. Арада 24 жыл өткенде фин саясаткері сол жылқының елде ұзақ өмір сүргенін, оны көруге және атқа мінуді үйренуге қызығушылық танытқандар көп болғанын еске алған.
Басылымдар Назарбаевтың Ресей президенттері Борис Ельцин мен Владимир Путинге де жылқы сыйлағанын жазды. Татарстанның бұрынғы басшысы Минтимер Шаймиевке 1995 жылы үш ахалтеке жылқысы берілгені де хабарланған.
Бұл деректер тұлпар сыйлаудың жеке әуестік қана емес, бұрынғы кеңестік және түркі мемлекеттері арасындағы дипломатиялық құрмет белгісіне айналғанын көрсетеді.
