Прокуратура КазТАГ халықаралық ақпараттық агенттігінің бас директоры Әсет Матаевқа қатысты үйқамаққа алу туралы өтінішті кері қайтарды, деп хабарлады агенттік адвокат Елена Жигаленокке сілтеме жасап.
«Достар, әріптестер! Барлықтарыңызға қолдау мен жанашырлықтарыңыз үшін үлкен рахмет! Кеше прокуратура үйқамаққа алу туралы өтінішті қайтарды! Қазір ПД-дан шықтық, Әсет Матаевта – ешқайда кетпеу туралы қолхат бар. Ендігі жоспар – ҚР Қылмыстық кодексінің 274 және 254 баптары бойынша, біз заңсыз және негізсіз деп есептейтін, қылмыстық қудалаумен күресу», – деп жазды Жигаленок сәрсенбі күні әлеуметтік желідегі парақшасында.
Еске сала кетейік, ҚазТАГ басшылығына қатысты қылмыстық істің негізіне Freedom Finance-тағы алаяқтық салдарынан жәбірленгендердің және адвокаттың айғақтары алынды. 2025 жылғы 3 сәуірде олар редакцияға шағыммен хабарласып, ҚазТАГ-та келтірілген ақпарат Freedom Finance мүддесінде жарияланған деп мәлімдеді. Олар БАҚ-қа жете алмай отырғандарын және құқық қорғау органдарында, реттеушіде және президент әкімшілігінде шындыққа қол жеткізе алмай отырғандарын мәлімдеді.
Осы орайда журналистерді қорғау комитеті (CPJ) ҚазТАГ басшылығына қатысты қылмыстық іске алаңдаушылық білдірді. Сөз бостандығын қорғау жөніндегі халықаралық «Әділ сөз» қоры да елеулі алаңдаушылық танытты.
Адвокат Рена Керимованың айтуынша, жәбірленушілердің адвокаты YouTube-те жарияланған видеода тек Световой және басқаларға қатысты қылмыстық іске байланысты фактілер туралы ғана айтқан және әдейі жалған мәліметтер таратпаған. Кейін агенттіктің бас редакторы Әмір Қасенов сталиндік кезеңдегідей бүгін де адал журналистерді үнсіз қалдырудың жалғыз тәсілі қылмыстық қудалау болып отырғанын атап өтті.
ҚазТАГ басшылығына қатысты заңсыз қылмыстық қудалау дәл қазір қазақстандық және шетелдік көптеген БАҚ-тың жіті назарында тұр.
Бұдан бөлек, ҚазТАГ басшылығын парламент депутаттары, қоғам қайраткерлері және кәсіби қауымдастық өкілдері қолдады.
Қосымша айта кетсек, 10 желтоқсанда Қасенов Freedom Finance бенефициары Тимур Турловпен көзбе-көз беттестіруді талап еткенін, сондай-ақ компанияның барлық инвесторларын жауапқа шақыру туралы, қажет болған жағдайда мәжбүрлеп жеткізу туралы өтініш беруге ниетті екенін мәлімдеді.
11 желтоқсанда премьер-министрдің орынбасары, мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева ведомство заңгерлері басшылығы қылмыстық қудалауға ұшыраған ҚазТАГ халықаралық ақпараттық агенттігіне (ХАА)көмек көрсету жолдарын қарап жатқанын хабарлады.
Сондай-ақ адвокат Рена Керимова ҚазТАГ халықаралық ақпараттық агенттігіне (ХАА) қылмыстық іс туралы тергеу алдын ала хабарлаған жағдайда, мәдениет және ақпарат министрлігінің көмегі мүлдем қажет болмас еді деп санайды. Ол ҚазТАГ-қа қарсы істің манипуляция және беделді БАҚ-қа қысым көрсету әрекеті екенін де түсіндірді.
12 желтоқсанда АҚШ, Ұлыбритания және Еуропалық Одақ (ЕО) елшіліктері Матаев пен Қасеновке қатысты қылмыстық қудалау төңірегіндегі жағдайды бақылап отырғаны белгілі болды.
13 желтоқсанда ҚазТАГ қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) ҚазТАГ редакциясына Freedom Finance-тың Қостанай облысы бойынша бұрынғы директоры Руслан Какеновтің антиресейлік санкцияларды айналып өту схемасы туралы сөздеріне қатысты сұрауға жауап ретінде жалған ақпарат бергенін хабарлады. Атап айтқанда, «Фридом Финанс» АҚ-ның жауабына сілтеме жасай отырып, реттеуші Какеновтің аталған компанияда ешқашан жұмыс істемегенін мәлімдеген. Алайда Какенов жуырда Freedom Finance Қостанай облыстық филиалының бұрынғы басшысы ретінде сотталып, бес жылға бас бостандығынан айырылған. Кейін оның аты-жөнін жазуда қате кеткені – сөз Рүстем Какенов туралы екені анықталып, редакция ҚНРДА-ға жаңа сұрау жолдады.
13 желтоқсанда сондай-ақ Freedom Finance-тың барлық салымшылары ҚазТАГ-қа қарсы қылмыстық іс бойынша тергеуге шақырылып жатқаны хабарланды, ал 14 желтоқсанда ҚазТАГ ХАА-не қарсы қозғалған қылмыстық істе өңірлік полициялардың үйлестірілген әрекеттерінің белгілері анықталғаны белгілі болды.
15 желтоқсан күні ҚазТАГ ХАА бас редакторы Әмір Қасеновтың құқықтарын қорғаушы адвокат Ерлан Мәкенов, Freedom Finance компаниясының зардап шеккен инвесторларының өкілі, адвокат Светлана Оралбаеваны қолдады.
Осы күні, 15 желтоқсанда, АҚШ елшілігі ҚазТАГ-қа қатысты қылмыстық іс бойынша өз ұстанымын білдірді. Ал 17 желтоқсанда, Евроодақ елшілігі де ҚазТАГ ісіне қатысты өз ұстанымын жариялады.
16 желтоқсанда Қасенов қысым жасалып жатқаны туралы мәлімдеді.
17 желтоқсан күні халықаралық адам құқықтарын қорғаушы ұйымдар мәлімдеме жасап, соңғы аптада Қазақстан билігі тәуелсіз журналистер мен бұқаралық ақпарат құралдарын қудалауды тоқтатуды талап етті және журналистерге жасалып жатқан қысымды дереу тоқтатуға шақырды.
19 желтоқсан күні ҚазТАГ ақпарат агенттігінің бас директоры Әсет Матаев, бас редактор Әмір Қасенов, олардың адвокаттары және Freedom Finance ісі бойынша зардап шеккендер Астанада баспасөз мәслихатын өткізді.
23 желтоқсанда Қасенов Астанада ұсталды. Кейінірек Freedom Finance ісі бойынша зардап шеккендер оның қорғауына шықты.
24 желтоқсанда Media Qoldau құқықтық қызметінің басшысы әрі заңгер Гүлмира Біржанова бұл істің контексті елеулі алаңдаушылық тудыратынын мәлімдеді. Агенттіктің бас редакторының ұсталуына мәжіліс депутаттары да пікір білдірді.
Бұдан бөлек, сөз бостандығын қорғау жөніндегі халықаралық «Әділ сөз» қоры бас прокурор Берік Асылов пен Жоғарғы сотқа ашық үндеу жариялады.
Сонымен қатар, ҚазТАГ-тың бас редакторы өз бағанында аштық жариялағанын хабарлады, ал адвокаттары Астана қалалық уақытша ұстау изоляторының басшылығы Қасеновтың кеше жариялаған аштығы туралы оларға хабарламағанын мәлімдеді.
25 желтоқсанға қараған түні бұлтартпау шарасын таңдау жөніндегі бес сағатқа созылған соттан кейін Қасенов уақытша ұстау изоляторынан босатылып, үйқамаққа алынды, ал 25 желтоқсан күндіз журналист Михаил Козачков ҚР Қылмыстық кодексінің 274-бабы (көрінеу жалған ақпарат тарату) қызметкерлер үшін арнайы әзірленген деген пікір білдірді.
29 желтоқсанда Қасеновтың пәтерінде, оған адвокаттарды кіргізбей, сондай-ақ ҚазТАГ халықаралық ақпарат агенттігінің кеңсесінде тінту жүргізілді.
2026 жылдың 9 қаңтарында адвокат Юлия Малюкова бұрын полицияның азаптауы туралы хабарлаған Қасеновтың тарапы ішкі істер органдарының ішкі қауіпсіздік басқармасына (ІҚБ) сенімсіздік білдіргенін хабарлады.
13 қаңтарда БҰҰ-ның Қазақстанда журналистер, құқық қорғаушылар және белсенділердің қуғындалып жатқанына алаңдаулы екені хабарланған.
27 қаңтарда Алматы соты Матаевты үйқамаққа алу туралы өтінішті қарайтыны белгілі болды.
