Астанада халықаралық қатынастар саласында сабақ берген Өзбекстан азаматы Икболжон Қорабоев тыңшылық жасады деген күдікпен ұсталды. 46 жастағы профессордың 3 шілдеде үйінен әкетілгенін оның туыстары BBC News Uzbek қызметіне мәлім еткен, деп хабарлайды Malim.kz.
Қазір ғалымның қамауда отырғанына екі айға жуық уақыт болды.
Азаматтық киімдегі адамдар үйіне келген
Қорабоевтың жақындарының айтуынша, 3 шілдеде азаматтық киімдегі бірнеше адам оның Астанадағы үйіне келген. Олар профессордың тыңшылық жасады деген күдікке ілінгенін айтып, өздерімен бірге алып кеткен.
«3 шілдеде азаматтық киімдегі бірнеше адам оның Астанадағы үйіне келіп, тыңшылық жасады деген күдікпен алып кетті», – деген профессордың аты-жөнін жарияламауды сұраған туысы BBC-ге.
Икболжон Қорабоев – Өзбекстанның Әндіжан өңірінің тумасы. Ол Астанада жұбайы және кәмелетке толмаған үш баласымен бірге тұрған.
Профессорға қандай күдік тағылды?
BBC мәліметінше, Қорабоев Қазақстан Қылмыстық кодексінің 176-бабы – «Тыңшылық» бойынша күдікке ілінген. Бұл бап мемлекеттік құпияларды шетелдік мемлекетке немесе ұйымға беру, жинау, ұрлау немесе сақтау, сондай-ақ Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігіне қарсы бағытталған өзге де әрекеттерге қатысты.
Туысының сөзінше, профессорды үйінен алып бара жатқан адамдар оның Астанадағы Өзбекстан консулдығының қызметкеріне ақпарат бергенін меңзеген. Алайда бұл – туысы жеткізген мәлімет және әзірге ресми түрде расталған айып емес. Қорабоевтың нақты қандай ақпаратты кімге бергені немесе қай мемлекеттің мүддесіне жұмыс істеді деп күдікке ілінгені жарияланған жоқ.
Ғалымның зерттеулері назарға ілікті
Қорабоев халықаралық қатынастармен қатар Орталық Азиядағы стратегиялық маңызы бар минералдық ресурстарды да зерттеген.
BBC танысқан, сәуір айында жазылған және әлі жарияланбаған еңбектерінің бірі Қазақстан мен Өзбекстандағы маңызды минералдық ресурстарға қатысты құқықтық, саяси және стратегиялық тәсілдерді салыстыруға арналған. Оның әріптестерінің айтуынша, зерттеуде пайдаланылған мәліметтер ашық дереккөздерден алынған.
Профессор бұған дейін де Орталық Азияның маңызды шикізат ресурстары, Қытайдың күшеюі, жаһандық жеткізу тізбектері және сирек кездесетін элементтерге халықаралық қызығушылықтың артуы туралы зерттеу жүргізген.
Дегенмен Қорабоевтың ұсталуына оның ғылыми жұмыстары себеп болды деген ресми мәлімет жоқ. Сондықтан оның зерттеулерін қылмыстық іспен тікелей байланыстыруға әзірге негіз жеткіліксіз.
Адвокат профессорға кіре алмай отыр
BBC дерегіне сәйкес, отбасы бастапқыда мемлекет тағайындаған адвокаттың көмегіне жүгінген. Кейін профессордың туыстары жеке адвокат жалдаған.
Алайда отбасының айтуынша, жеке қорғаушы Қорабоевпен әлі кездесе алмаған. Адвокат істің мемлекеттік құпияларға қатысы болғандықтан, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің арнайы рұқсаты қажет екенін айтқан. Туыстары рұқсат беру мәселесі бірнеше апта бойы созылып келе жатқанын мәлімдеген.
Осыған байланысты профессордың отбасы Қазақстан ҰҚК төрағасына, Бас прокурорға, Ішкі істер министріне және құқық қорғау ұйымдарына хат жолдап, Қорабоевтың адвокатпен кездесуіне кедергі жасамауды сұраған.
BBC бірнеше апта бойы жауап іздеген
BBC News Uzbek журналистері істің мән-жайын анықтау үшін бірнеше апта бойы ақпарат жинаған. Қорабоевпен бірге жұмыс істеген кейбір зерттеушілер пікір білдіруден бас тартқан, ал кейбірі аты-жөнін жарияламауды сұраған.
BBC Өзбекстанның Бас прокуратурасына, Ішкі істер және Сыртқы істер министрліктеріне, сондай-ақ Өзбекстанның Қазақстандағы консулдығына сауал жолдағанымен, жарияланған материалдағы мәлімет бойынша жауап ала алмаған.
Қорабоев аға ғылыми қызметкер ретінде байланысы бар Бельгиядағы БҰҰ Университетінің Салыстырмалы өңірлік интеграцияны зерттеу институты (UNU-CRIS) жағдайға алаңдаушылық білдірген, бірақ ресми мәлімдеме жасамаған.
Университет не дейді?
Икболжон Қорабоев бұған дейін Астанадағы Maqsut Narikbayev University-де халықаралық қатынастар пәнінен сабақ берген.
27 тамызда жарияланған мәліметте университет Қорабоевтың қазіргі уақытта оқу орнының профессоры емес екенін хабарлаған. Ұсталуына қатысты ақпарат алу үшін құзырлы мемлекеттік органдарға жүгінуді ұсынған.
Қазіргі уақытта профессордың нақты қандай әрекеті үшін тыңшылық күдігіне ілінгені және тергеу нұсқасы қандай дәлелдерге негізделетіні ашық жарияланған жоқ.
Икболжон Қорабоевтың кінәсі сот үкімімен дәлелденген жоқ. Сондықтан ол туралы айтылған тыңшылыққа қатысты мәліметтерді тергеу аясындағы күдік ретінде қарастырған жөн.
