Осы жыл сумен қамту науқанында шешуші жыл болмақ. Әр қала мен әр ауылдың таза ауыз суға үздіксіз әрі қауіпсіз қол жеткізу құқығын қамтамасыз ету үшін күрес жүріп жатыр.
Бұл жай ғана инфрақұрылымдық жоба емес, нағыз стратегиялық операция. Оның нәтижесіне миллиондаған азаматтың денсаулығы, қауіпсіздігі және өмір сапасы тәуелді.
Үкіметтің мәліметінше, Мемлекет басшысы жүктеген басты міндет — халықты ауыз сумен 100 пайыз қамту — орындалуға жақын. Бүгінде мемлекет бақылауында 90 қала мен 6 087 ауыл бар, онда шамамен 7,5 миллион адам тұрады. Жақында ғана «проблемалық нүкте» саналатын елді мекендер орталықтандырылған сумен жабдықтау жүйесіне қосылды. Бұл үшін шамамен 835 млрд теңге бөлініп, 1,6 мыңнан астам жоба іске асырылды, қосымша жүздеген модульдік су жүйесі орнатылды.
Алайда атқарылатын жұмыс мұнымен шектелмейді — керісінше, жалғасын тауып жатыр. Келесі міндет — желілердің сапасы мен сенімділігін арттыру. Қазірдің өзінде 9,5 мың километрден астам су құбыры жаңғыртылып, жөнделді: тозу деңгейі төмендеуде, әлсіз учаскелер күшейтіліп, ақаулар жойылуда. Бірақ әлі үлкен жұмыстар бар: алдағы жылдары 2,8 мың шақырым кәріз жүйесін және 5 мың километр су құбырын жаңарту керек. Бюджет қаржысы, халықаралық қаржы ұйымдарының қаражаты, облигациялар, мемлекеттік-жекеменшік әріптестік тетіктері сияқты құралдардың барлығы осы бағытта жұмылдырылды.
Ерекше назар аударылатын бағыт — қалалық кәріз-тазарту нысандары. Көптеген нысандар моральдық жағынан тозған, ал кейбірі физикалық ресурсын әлдеқашан сарқыған. Ақтау мен Леңгірде жаңа нысандар пайдалануға берілді, жыл соңына дейін Атырау, Қызылорда, Қарқаралы және Қаражалдағы тазарту құрылыстары іске қосылмақ. Жалпы, 45 ірі жоба жүзеге асырылып жатыр, олардың басым бөлігі тозуы аса жоғары «қызыл аймаққа» жатады.
Тағы бір стратегиялық қадам — су жүйелерін цифрландыру. Ел бойынша 3,6 миллион «ақылды» есептегіш орнату жоспарланып отыр. Олар ресурсты үнемдеуге, шығынды бақылауға және жүйені «соқыр» емес, нақты талдау арқылы басқаруға мүмкіндік береді. Бірқатар қалада су арналарын бағалау жүргізіліп, өзгерістердің нақты жол карталары дайындалды. Сонымен бірге, мемлекеттік бақылауды сақтай отырып, әлемнің жетекші компанияларымен үздік тәжірибелерді енгізу жөнінде келіссөздер жүргізілуде.
Су ресурстары министрлігі де өз бағытын нығайтып отыр: тек 2025 жылдың өзінде 1,5 мың километрден астам су желісі салынды, ел бойынша ондаған жоба іске асырылып жатыр. Бірі аяқталса, жаңасы басталуда — жұмыс бір сәтке де тоқтамайды.
Бұл — уақытша акция да, қысқа мерзімді бағдарлама да емес. Бұл — ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегия. Су инфрақұрылымы «екінші кезектегі тақырып» мәртебесінен шығып, ішкі қауіпсіздіктің басты бағыттарының біріне айналуда.
