Бірі болашақ әншіге сахналық көйлек тігіп берген, бірі шәкіртін гастрольге ертіп шыққан, енді бірі ел аралап, өз ізбасарларын іздеген. Бүгінде көпшілікке танылған өнер иелерінің алғашқы қадамына кімдер қолдау көрсетті? Malim.kz тілшісі қазақ әншілерінің ұстаздары мен жас таланттарға жол ашқан әртістер туралы деректерді жинақтады.
Көрермен көбіне әншіні елге танылған кезінен біледі. Ал оның алғашқы байқауға қалай дайындалғаны, бойындағы қабілетін кім байқағаны, үлкен сахнаға шығуына кім көмектескені көп жағдайда назардан тыс қалады.
Өнердегі қолдаудың да түрі көп. Біреуі дауыс қоюды үйретеді, екіншісі лайықты ән таңдайды, үшіншісі жас орындаушыға өз концертінен орын береді. Кейде баланың бойындағы талантқа сенген бір адамның әрекеті оның кейінгі жолына ықпал етеді.
Қазақ эстрадасындағы ұстаз бен шәкірт байланысы туралы мына оқиғалар соны көрсетеді.
Алтынбек Қоразбаев: Мейрамбек пен Тоқтар ұстаз тұтқан тұлға
Қазақ эстрадасында ұстаз бен шәкірт туралы сөз қозғалғанда, Алтынбек Қоразбаев, Мейрамбек Беспаев және Тоқтар Серіковтің есімдері қатар аталады. Қос әнші композиторды шығармашылық жетекші ғана емес, өмірлік ақылшы ретінде де құрметтейтінін айтып келеді.
Мейрамбектің өнер жолында Алтынбек Қоразбаевтың орны ерекше. Әнші бала кезінен ұстазымен бірге ел аралап, гастрольдік сапарларға шыққан. Бұл оған үлкен сахнаға үйреніп, тыңдарман алдында тәжірибе жинауға мүмкіндік берген.
Мейрамбекті көпшілікке танытқан шығармалардың бірі – "Бозторғай". Алтынбек Қоразбаев туралы тарихи материалда композитордың 1989 жылы Нұрғиса Тілендиевтің алдында жас Мейрамбекке осы әнді орындатқаны айтылады. Бала әншінің өнерін аға буынның назарына ұсынудың өзі маңызды қолдау болған.
Кейін танымалдыққа жеткен Мейрамбек пен Тоқтар ұстаздық байланысты ұмытпаған. Ұлттық арнаның "Сенбілік кездесу" бағдарламасы туралы хабарламасында екеуінің Алтынбек Қоразбаевтың шәкірті атануды үлкен мәртебе санайтыны көрсетілген.
2023 жылы композитордың 75 жасында Мейрамбек Беспаев пен Тоқтар Серіков бастаған шәкірттері оған көлік сыйлады. Тоқтар кілтті ұстазы ел мен ағайынның арасында шаршамай жүрсін деген тілекпен табыстаған. Бұл – көп жылғы қамқорлыққа көрсетілген құрметтің бір көрінісі.
Алтынбек Қоразбаевтың мектебі өз шәкірттерімен тоқтап қалған жоқ. Композитор сұхбатында Мейрамбек, Тоқтар және Алма Аманжолованың өз шәкірттері бар екенін айтқан. Осылайша аға буыннан алған тәлім келесі ұрпаққа жалғасқан.
Тамара Асар: Кәмшат Жолдыбаеваға көйлек тігіп, байқауға дайындаған
Кәмшат Жолдыбаеваның алғашқы сахналық қадамына Тамара Асардың көмектескенін көпшілік біле бермеуі мүмкін. Екі әнші бұл таныстық туралы "Дастархан" бағдарламасында айтып берген.
Кәмшаттың естелігіне қарағанда, Тамара Асар Форт-Шевченкоға концертпен келген. Концерттен кейінгі басқосуда Кәмшаттың анасы қызының ән айтып, би билейтінін жеткізген. Әсіресе үнді әндерін орындайтынын айтқан.
Бала Кәмшат көпшіліктің алдында бірден ән бастап кетпеген. Ұялғандықтан, отырғандар оны қыстамаған. Біраздан кейін өзі әндете бастағанда, жұрт тыңдап қалған. Тамара Асар сол орындаудың өзіне ерекше әсер еткенін еске алған.
Одан кейінгі қолдауы нақты іске ұласқан: Тамара Асар Кәмшатқа үндіше көйлек тігіп беріп, Ақтаудағы "Музыкалық вояж" байқауына дайындаған. Кәмшат алғашқы турда үндіше, екінші турда орысша ән орындап, бас жүлде алған.
Бұл оқиғада тәлімгердің көмегі ән үйретумен шектелмеген. Ол баланың ұялшақтығын түсініп, қабілетін байқап, сахналық киімін әзірлеп, байқауға қатысуына жағдай жасаған. Кәмшаттың өзі Тамара Асарды алғаш өнерге жетелеп, сахнаға шығарған адам ретінде атаған.
Олардың жылы қарым-қатынасы кейін де жалғасқан. Тамара Асар Кәмшаттың туған күніне арнаған тілегінде оған ықыласын білдірсе, Кәмшат өнердегі әпкесінің құттықтауын өз парақшасында бөліскен.
Марат Әйтімов: Димашқа да, оның анасына да сабақ берген ұстаз
Димаш Құдайбергеннің кәсіби қалыптасуына үлес қосқан педагогтердің бірі – Марат Әйтімов. Оның Димаштың отбасымен ұстаздық байланысы әншінің өзінен бұрын басталған: Светлана Айтбаева да Марат Әйтімовтен білім алған.
Ұстаз Sputnik Қазақстанға берген сұхбатында Димашқа Ахмет Жұбанов атындағы Ақтөбе музыкалық колледжінде төрт жыл сабақ бергенін айтқан. Ол шәкіртін еңбекқор, зерек әрі тәрбиелі студент ретінде сипаттаған.
Марат Әйтімов Димаштың жетістігін түсіндіргенде, оның еңбегі мен музыкалық ортада өскенін атап өткен. Сонымен бірге кәсіби дайындықтың маңызын түсіндіріп, дұрыс тыныс алу мен дауыс қою әдістерінің орындаушылыққа әсерін айтқан.
Оның шәкірттері арасында Ерке Есмахан мен Нұрболат Абдуллин де бар. Педагогтің сөзінше, олар байланысын үзбей, өнеріне қатысты кеңес сұрап тұрады. Нұрболат жеке концертінен кейін ұстазына хабарласып, бағасын білгісі келетінін де жеткізген.
Димаш та ұстазына құрметін талай көрсеткен. Ол 2019 жылы Ақтөбеге барғанында Марат Әйтімовтің шаңырағына арнайы соғып, жаңа жылмен құттықтаған. Сол кездесуде ұстазын "өнердегі әкем" деп атаған.
Бұл мысал өнердегі жетістіктің сахна сыртындағы күнделікті сабақтан басталатынын көрсетеді. Тыңдарман дайын орындауды естісе, оның қалыптасуына кеткен жаттығу мен ұстаз еңбегі көп жағдайда көзге көрінбейді.
"МузАРТ": Алтынбек Қоразбаевтың сахнасынан өз ізбасарларын іздеуге дейін
Бүгінде жас орындаушыларға қолдау көрсеткен ұжымдардың бірі – "МузАРТ". Топтың өз тарихында да үлкендердің берген мүмкіндігі бар.
Қазақ радиосының дерегіне сәйкес, алғашқы құрамдағы Мейрамбек Беспаев, Сәкен Майғазиев және Мақсат Базарбаев "Сенің көзің" әнін Алтынбек Қоразбаевтың концертінде орындаған. Мұқағали Мақатаевтың сөзіне Қанат Ибраимов жазған шығарма топтың тыңдарманға танылуына ықпал еткен.
Кейін "МузАРТ" өзінен кейінгі буынға мүмкіндік беретін жобаға кірісті. 2016 жылы "Қазақстан" Ұлттық телеарнасында "МузАРТ LIVE" байқауы ұйымдастырылды.
Жобаға 16–25 жас аралығындағы жігіттер қатыса алды. Міндетті музыкалық білім талап етілмеді. Негізгі шарттың бірі – қазақ тілінде ән орындау.
Іріктеуден өткендерге телетүсірілімге қатысу, репертуар, сахналық бейне және хореография жөнінде кеңес алу мүмкіндігі қарастырылды. Демек, байқау талантты тауып қана қоймай, оны сахнаға дайындауды да көздеген.
Жобаның аймақтық іріктеулеріне қызығушылық жоғары болған. Мәселен, Шымкенттегі алғашқы күннің өзінде 300-ге жуық үміткер Мейрамбек Беспаев пен Кенжебек Жанәбіловтің алдында өнер көрсеткен.
Кейін жеңімпаздардан "МузАРТ live" ұжымы құрылғаны хабарланды. Осылайша бір кездері аға өнерпаздың концертінен көрінген топ өзі де жаңа орындаушыларға жол ашатын деңгейге жетті.
Қыдырәлі Болманов: "Ұлытауды" халықаралық сахнаға танытқан бастама
Жас өнерпазға қолдау көрсету кейде жаңа музыкалық ұжым құрудан басталады. Қыдырәлі Болмановтың "Ұлытау" этно-рок тобымен жұмысы – соның мысалы.
Бұл жерде әңгіме жеке вокал сабағынан гөрі продюсерлік қолдау туралы. Қыдырәлі Болмановтың бастамасымен құрылған ұжым домбыра, электр гитара және скрипканың үнін біріктірді. Жобаның мақсаты қазақ күйлерін өзге елдердің тыңдарманына таныту болды.
Qazaq Culture порталындағы мәлімет бойынша, топ 2001 жылы Голливудта өткен Бүкіләлемдік музыка орындаушыларының чемпионатында бас жүлде алған. Ал 2004 жылы Тарканның концертінде өнер көрсеткен.
Топтың "Жұмыр қылыш" альбомына Құрманғазының "Адайы", Вивальдидің "Жыл мезгілдері" және басқа шығармалар енген. Альбом Мәскеуде жазылып, Лос-Анджелестегі студияда өңделген.
"Ұлытау" мысалы қолдаудың тағы бір қырын ашады: орындаушылардың қабілетін ортақ идеяға біріктіріп, сол музыканы жаңа аудиторияға жеткізу. Мұнда тәлімгердің еңбегі ән айтуды үйретуден бөлек, шығармашылық бағыт ұсынуынан және өнерпаздарға мүмкіндік жасауынан көрінеді.
Өнердегі сабақтастық қалай жалғасады?
Осы оқиғалардың әрқайсысында қолдау әртүрлі болған. Алтынбек Қоразбаев шәкірттерімен ел аралап, сахнаға бейімдеген. Тамара Асар жас Кәмшаттың алғашқы байқауына дейін жанынан табылған. Марат Әйтімов кәсіби білім берсе, "МузАРТ" жас орындаушыларды іздеуді тележобаға айналдырған. Қыдырәлі Болманов жаңа ұжымның шығармашылық бағытын қалыптастыруға атсалысқан.
Әрине, әншінің жетістігіне өзінің еңбегі, отбасы, өзге ұстаздары мен шығармашылық серіктестері де ықпал етеді. Дегенмен осы нақты оқиғалар өнердегі аға буын қолдауының қандай болатынын көрсетеді: талантты байқап қоюмен шектелмей, оның алғашқы қадамын жасауына көмектесу.
