Алаш қаласында  Алаш батырына орын жоқ 

Семейде бірде-бір ескерт­кіш, ескерткіш-тақта, көше атауы жоқ

Олжас Қасым

  • 04.11.2022

Абай облысының орталығы Семей қаласындағы назардан тыс қалған  тарихи орындардың бірі – Алаш милициясының командирі Қазы Нұрмұхамбетұлы мерт болған жер. Бүгінде бұл орында  «Жеңіс» гүлзары орналасқан. Қарама-қарсы бетте «Семей» қонақүйі бар. Бұрынырақта мұнда үлкен ашық алаң болғаны, осы алаңның бір пұшпағында Азамат соғысы және екінші дүниежүзілік соғыс уақытында жауынгерлер даярлайтын арнайы жаттығу орны, ал бүгінгі қонақүй орнында атты әскерлердің казармасы тұрғаны жөнінде айтылады.


Бұл қанды оқиға «Алаш қаласында болды» деген пікірлер де бар.  Алайда біз алаш тарихын зерттеп-зерделеп жүрген ғалымдардың еңбектерінде көрсетілген дәйектерге сүйен­генді құп көрдік.

«…Қарағым, Қазы, өліміңе өкінбе! Арманың жоқ! Құдай алдында да, жұрт алдында да сенің орның бөлек. Оқығандар, жастар! Мынау жолдастарыңды ұмыта көрмеңдер. …Құдай тағала Алашқа шын ұл бергеніне көзім жетті. Алпыс жасқа келгенде ұлт үшін құрбан болатын мұндай азаматты көремін деген үмітім жоқ еді. Көрдім, бүгін өлсем де арманым жоқ. Қарағым, Қазыжан, қадіріңді біліп, құрметтей алмасақ, кешу қыл»,- деп қабырғасы қайыса отырып аза тұтқан еді Шәкерім қажы осыдан бір ғасыр бұрын Семейде өткен қаралы жиында. Алайда біз «ұлты үшін туып, ұлты үшін өлген» (Ж.Аймауытов) алаш азаматын ұмытқан секілдіміз. Ғұлама ақын айтқандай, қадірін біліп, құрметтей алмай жүрген секілдіміз. Сөзімізге Семейде бірде-бір ескерт­кішінің, ескерткіш-тақтаның, көше атауының болмауы айқын дәлел бола алады. Тек қаладағы Мұхтар Әуезов атындағы педагогикалық колледжде Қазы Нұрмұхамбетұлы атындағы кабинет ашылғанын естігенбіз.

Қаладағы тағы бір өткен күннен белгі берер жер  – Абайдың «Жи­дебай-Бөрілі» мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық қорық-мұра­жайына қарасты «Алаш арыстары – Мұхтар Әуезов» мұражай-үйі орналасқан ғимарат. Кезінде осы үйді Әнияр Молдабаевтың шаһардағы бір көпестен сатып алған. Оны  сатып алуға Абай мен оның бала­ларыны  жәрдемдескені мәлім. Әйгілі ақын Семейге келгенде арнайылап осы үйге түседі екен. Қос қабатты ғимаратта 1921-22 жылдары Әлихан Бөкейханұлы  пен Міржақып Дулатұлы отбасыларымен бірге тұрыпты. Гүлнәр Міржақыпқызы  «Алаштың сөнбес жұлдыздары» естелік кітабында: «…Әкем 1921-1922 жылдары Семей губсотында жұмыс істеді де, біз Комиссарская көшесіндегі Әнияр Молдабаевтың екі қабат­ты же­кеменшік үйінде тұр­дық (кейін Абай музейі болды). Үстіңгі қабатында біз – Дула­товтар, бірін­шісінде Әлихан атекемнің (Бөкейханов) үй іші жайғасқан еді», деп   осы ғимарат жайында жазады. Көрнекті қаламгер Мұхтар Әуезов те жас кезінде осы үйде тұрған деген деректер кездеседі. Қазіргі кезде Алаш қозға­лысының 100 жылдығы мен Мұхтар Әуезовтің 120 жыл­дығына сәйкес, тарихтан сыр шертер  ғима­ратқа жөндеу жұмыстары жүргізілген. Ғима­раттың бірінші қабаты 25 жыл бойы бос жатқан еді.  

Байланысты жаналықтар

Өз көрін өзі қазған Алаш арысы

14.12.2022

Дүмше, дінбұзaрлaрмен aйқaсқaн қaйрaткер  

30.11.2022

Өліміне Голощекин себепкер болған Алаш арысы

25.11.2022

Алматыда Ахмет Байтұрсынұлының ескерткіші ашылды 

16.11.2022

Ұранхаевқа дат!  Жаңа облыстың жұмысы  Алаш арыстарынан басталуы керек!   

28.10.2022

Мағауиннің ауылы өртеніп жатыр. Билік үнсіз

08.09.2022
MalimBlocks
Өз көрін өзі қазған Алаш арысы

Барлығын Көкпектіден «Қара кезең» бұйратына бастап апарады

Дүмше, дінбұзaрлaрмен aйқaсқaн қaйрaткер  

Имaм, қaжылaрдың медреселермен ісі  болмaй, құлқындaрының қaмын ойлaуы, көп  әйел aлғаны сынғa  aлынaды

Өліміне Голощекин себепкер болған Алаш арысы

Голощекинді құлақ шекеден бір ұрып, талдырып тастаған

Алматыда Ахмет Байтұрсынұлының ескерткіші ашылды 

Ұранхаевқа дат!  Жаңа облыстың жұмысы  Алаш арыстарынан басталуы керек!   

Қарымды қайраткердің зиратын айшықтап, басына белгі қойылды дегенді естімедік

Мағауиннің ауылы өртеніп жатыр. Билік үнсіз

Бір өрт сөндіруші қаза тауып, үшеуін күйік шалып, жан сақтау бөліміне түсті