Кейінгі жылдары Қазақстан қоғамында ауқымды саяси және әлеуметтік өзгерістер жүзеге асырылып жатыр. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен іске асырылып келе жатқан реформалардың өзегі – елдің мемлекеттік басқару жүйесін жаңғыртуға, демократиялық институттарды дамытуға және қоғам мен мемлекет арасындағы сенімді нығайтуға бағытталған.
Бұл реформалардың басты мақсаты – әділетті, заң үстемдігі орнаған және халықтың пікіріне негізделген мемлекет қалыптастыру.
Жандар Асанның айтуынша, бұл бағыт бірнеше маңызды салаларды қамтиды: «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» қағидаты, заң мен тәртіпті нығайту, сыртқы саясат, конституциялық және парламенттік реформалар.
Соның ішінде маңызды қағидалардың бірі – «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» принципі. Бұл бастама мемлекет пен қоғам арасындағы ашық диалогты нығайтуға бағытталған.
Соңғы жылдары азаматтардың ұсыныстары мен өтініштерін тиімді қарау мақсатында түрлі цифрлық платформалар іске қосылды.
Соның бірі – e-Otinish жүйесі. Бұл платформа арқылы азаматтар мемлекеттік органдарға онлайн түрде өтініш жолдап, оның қаралу барысын бақылай алады.
Сонымен қатар өңірлерде қоғамдық кеңестердің жұмысы күшейтіліп, азаматтық қоғам өкілдерінің мемлекеттік шешімдер қабылдау процесіне қатысу мүмкіндігі артты. Мысалы, кейбір өңірлерде қоғамдық кеңестер жергілікті бюджет қаражатын бөлу, әлеуметтік жобаларды іске асыру және инфрақұрылымды дамыту мәселелерін талқылауға қатысып келеді. Бұл қоғам мен билік арасындағы сенімді нығайтуға ықпал етеді.
Тағы бір маңызды бағыттардың бірі – заң мен тәртіп қағидаты.
Қоғамның тұрақты дамуы үшін заң үстемдігін қамтамасыз ету және құқықтық тәртіпті сақтау ерекше мәнге ие. Осы бағытта құқық қорғау жүйесін жаңғырту, азаматтардың құқықтарын қорғау және құқық бұзушылықтың алдын алу шаралары күшейтілді. Мысалы, полиция қызметін реформалау, қоғамдық қауіпсіздікті арттыру және құқық қорғау органдарының жұмысын цифрландыру бағытында бірқатар жаңашыл бастамалар іске асырылды. Сонымен қатар сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес күшейтіліп, мемлекеттік қызметтің ашықтығын арттыруға бағытталған шаралар қабылданды. Мысалы, мемлекеттік сатып алу жүйесінің цифрландырылуы ашықтықты арттырып, қоғам тарапынан бақылау жасау мүмкіндігін кеңейтті.
Жандар Асанның пікірінше, заң мен тәртіп қағидаты қоғамдағы әділдік пен қауіпсіздікті қамтамасыз етудің негізгі кепілі.
Қазақстан халықаралық аренада теңгерімді және көпвекторлы сыртқы саясат жүргізіп келеді. Еліміз түрлі мемлекеттермен және халықаралық ұйымдармен өзара тиімді ынтымақтастық орнатуға ерекше мән береді.
Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымы, Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы және Шанхай ынтымақтастық ұйымы сияқты халықаралық құрылымдармен белсенді жұмыс жүргізіп келеді. Сонымен қатар Қазақстан өңірлік тұрақтылықты нығайтуға бағытталған халықаралық бастамаларды қолдап, түрлі келіссөздер мен бейбіт диалог алаңдарын ұйымдастырып келеді. Мұндай кездесулер халықаралық ынтымақтастықты дамытуға және елдің әлемдік қауымдастықтағы беделін арттыруға ықпал етеді.
Ерекше маңызды өзгерістердің бірі – Конституциялық реформа.
2022 жылы өткізілген жалпыхалықтық референдум нәтижесінде Ата Заңға бірқатар елеулі өзгерістер енгізілді. Бұл өзгерістер билік тармақтары арасындағы тепе-теңдікті күшейтіп, азаматтардың құқықтарын қорғау механизмдерін жетілдіруге бағытталды.
Реформа аясында Конституциялық сот қайта құрылды. Енді азаматтар өз құқықтарының бұзылуына қатысты тікелей осы органға жүгіну мүмкіндігіне ие болды. Бұл азаматтардың құқықтарын қорғау жүйесін жаңа деңгейге көтерді. Сонымен қатар Президенттің өкілеттік мерзімі өзгертіліп, 7 жылдық бір реттік мандат енгізілді. Бұл саяси жүйеде жаңару мен жауапкершілікті арттыруға бағытталған маңызды қадам ретінде бағаланып отыр.
Конституциялық реформаның тағы бір маңызды тұсы – Президенттің жақын туыстарына жоғары мемлекеттік қызметтерде жұмыс істеуге шектеу енгізілуі. Бұл мемлекеттік басқару жүйесінде ашықтық пен әділдік қағидаттарын күшейтуге бағытталған. Сонымен қатар өлім жазасының толық жойылуы адам құқықтарын қорғау саласындағы маңызды өзгерістердің бірі болды.
Реформа барысында Парламент пен жергілікті өкілді органдардың рөлі де күшейтіліп, билік тармақтары арасындағы тепе-теңдік нығайтылды.
Жандар Асанның айтуынша, бұл өзгерістер Қазақстандағы демократиялық институттардың дамуына және құқықтық мемлекеттің қалыптасуына жаңа серпін береді.
Сонымен қатар дамудың жаңа кезеңі аясында парламенттік реформалар жүзеге асырылды.
Мәжіліс пен мәслихаттарға сайлау жүйесі өзгеріп, аралас сайлау жүйесі енгізілді. Бұл жүйе бойынша депутаттардың бір бөлігі партиялық тізім арқылы, ал бір бөлігі бірмандатты округтер арқылы сайланды. Мұндай өзгерістер саяси бәсекелестікті арттырып, тәуелсіз кандидаттардың сайлауға қатысу мүмкіндігін кеңейтті. Нәтижесінде өңірлердің нақты мәселелерін көтеретін депутаттардың саны көбейді. Сонымен қатар Парламенттің Үкімет қызметіне бақылау жасау мүмкіндігі кеңейіп, заң шығару билігінің тиімділігі артты.
Жалпы алғанда, Қазақстандағы оң өзгерістердің өзегі – елдің саяси жүйесін жаңғыртуға бағытталған кешенді реформалар бағдарламасы.
Спикер Жандар Асанның пікірінше, «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» қағидаты, заң мен тәртіпті нығайту, конституциялық және парламенттік реформалар, сондай-ақ теңгерімді сыртқы саясат Қазақстанның тұрақты дамуына негіз болады.
Бұл өзгерістердің басты мақсаты – әділетті қоғам құру, азаматтардың құқықтарын қорғау және мемлекет пен қоғам арасындағы сенімді нығайту.
Қазақстан осы бағытта жүйелі түрде алға жылжып келеді.
