Латынға көшудің жыры: "Әліпби деген - тек қана әріп ауыстырудан тұрмайды"

Есдәулет Қызырбекұлы

  • 29.01.2021

Кеше премьер-министр Асқар Мәминнің қатысуымен қазақ әліпбиін латын графикасына ауыстыруға байланысты ұлттық комиссия отырысы өтті.

Осыдан кейін әлеуметтік желіде халық пікірі тағы екіге жарылды. Бірі ұсынылған латын әліпбиінде жүйелілік жоқ десе, енді бірі әліпбидің бұл жолғы нұсқасы алдыңғыларынан әлде қайда жақсы екенін айтты.

Филология ғылымдарының докторы Айгүл Ысмақованың сөзінше, әліпбиде жүйелілік жоқ. Себебі жуан-жіңішке дыбыстар ретімен берілмеген.

«Әліпби ретінде жүйелілік жоқ: Ұ мен Ү, О мен Ө қатар тұрып, жуаннан кейін жіңішке сыңары келгенмен, Г (жіңішке) бұрын, Ғ кейін келген, яғни жуан түрі жіңішкеден кейін келген. К дыбысы І-ден кейін, Қ дыбысы П-дан кейін берілген; Ы әрпі В әрпінен кейін, І әрпі Й әрпінен кейін берілген. Балалар бұл дыбыстардың жуан-жіңішке екенін түсіну үшін қатар берілуі керек еді. Tassay, Nazarbayev сияқты сөздерде жазылып жүргеніндей, Й дыбысы үшін y әрпін,  У дыбысы үшін W әрпін алу керек еді. Бұл орайда профессор Әлімхан Жүнісбек бастаған ғалымдардың ұстанымдарын қолдаймыз. Бұл әліпби бекітіле салмай, әлі де жөнделер, дұрысталар деп ойлаймыз. Себебі тілдің болашағы әліпбидің дұрыс болуына тікелей байланысты!», - дейді Ысмақова.

Филология ғалымдарының докторы Шерубай Құрманбайұлының пікірінше, латын әліпбиінің бұл жолы ұсынылған нұсқасы алдыңғылармен салыстырғанда біршама жетілдірілген. Осы жолы айтылған сын-пікірлердің біраз бөлігі ескерілген.

«Осыған дейін ұсынылған латын әліпбиінің қоғам тарапынан, мамандар тарапынан көп сынға ұшырағаны белгілі. Оны жұртшылық жақсы қабылдай қоймады. Соны ескере отырып, әліпбиді жетілдіруге тапсырма берілгені белгілі. Соның негізінде осы әліпби ұсынылды. Осыған дейін айтылып жүрген сын-пікірлерлердің біразы ескерілген. Бұл 4-5 –ші рет ұсынылып жатқан әліпби. Ол осыған дейін ұсынылған әліпбилерден қарағанда біршама жетілдірілген деуге толық негіз бар», - дейді Құрманбайұлы.

Шерубай Құрманбайұылының айтуынша, әліпбиді жетілдіру бар да, оны қоғамға сіңіру бар. Іс жүзінде әліпбиді сынақтан өткізу кезеңі енді басталады.

«Әліпбиді жетілдіру бар да, оның еміле-ережелерін халықтың қабылдауы бар. Қоғамға сіңіру, оқыту деген мәселелер енді туындайды. Әліпби деген - тек қана әріп ауыстырудан тұрмайды. Іс жүзінде осы әліпбидің қаншалықты дұрыс жасалғанын анықтау, сынақтан өткізу кезеңі енді басталады», - дейді Құрманбайұлы.

Қазақ тілін латын әліпбиіне көшіруге байланысты бастама 2017 жылы көтерілген. Одан бері халыққа әліпбидің бірнеше нұсқасы ұсынылып, олардың барлығы үлкен сынға ұшыраған. Жаңа әліпбиге көшу 2023-2031 жылдарға жоспарланған.

Байланысты жаналықтар

"Тілге деген құрмет болуы керек": Димаштың мәлімдемесі көпшілікті сүйсінтті

01.07.2024

Қазақстан құрамасының бас жаттықтырушысы қазақ тілін үйренуді бастады

28.06.2024

«Бізді құртып бітті». Мейрамбек Беспаев пен Сәкен Майғазиев ән шырқап жүрген іні-қарындастарына ескерту жасады

18.06.2024

Ресейде қазақ тілді 3 мектеп салынатын болды

14.06.2024

«Уақыты келді емес пе?»: Жұлдыз Әбдікәрімова қазақ тіліндегі кітаптар жайлы мәселе қозғады

05.06.2024

Мемлекеттік тіл саясатын іске асыру жөніндегі комиссияның отырысы өтті

27.05.2024
MalimBlocks
"Тілге деген құрмет болуы керек": Димаштың мәлімдемесі көпшілікті сүйсінтті

Өнер иесі тілге деген құрметтің маңызды екенін атап өтті

Қазақстан құрамасының бас жаттықтырушысы қазақ тілін үйренуді бастады

Станислав Черчесов ұлттық құрамада Магомед Адиевтің орнына келген болатын

«Бізді құртып бітті». Мейрамбек Беспаев пен Сәкен Майғазиев ән шырқап жүрген іні-қарындастарына ескерту жасады

Өнер иелері тілдің тазалағының қаншалықты маңызды екенін еске салды.

Ресейде қазақ тілді 3 мектеп салынатын болды

Бұған дейін Тоқаев Қазақстанның оңтүстігінде 3 орыс мектебі салынатынын айтқан еді

«Уақыты келді емес пе?»: Жұлдыз Әбдікәрімова қазақ тіліндегі кітаптар жайлы мәселе қозғады

Актриса кітап дүкеніне барып қиындыққа тап болғанын айтады

Мемлекеттік тіл саясатын іске асыру жөніндегі комиссияның отырысы өтті

Отырыс қорытындысы бойынша Комиссияның 2024 жылға арналған жұмыс жоспары бекітілді