Оңтүстік Қытай теңізі тағы да Азиядағы ең қауіпті геосаяси нүктелердің біріне айналды. Соңғы күндері Қытай мен Филиппин әскери қызметкерлері арасында Екінші Томас қайраңы (Second Thomas Shoal) маңында кезекті жанжал болып, екі тарап бір-бірін арандатушылық жасады деп айыптады, деп хабарлайды Malim.kz.
Ресми Маниланың мәліметінше, Қытай жағалау күзетінің қызметкерлері филиппиндік теңізшіні ағаш таяқпен жарақаттап, олардың қайығына зақым келтірген. Ал Бейжің, керісінше, филиппиндік тарап Қытай кемесіне соқтығысып, қақтығысты өзі бастағанын мәлімдеді.
Бұл оқиға жай ғана теңіздегі кезекті дау емес. Әңгіме Оңтүстік Қытай теңізіндегі ондаған жылға созылған аумақтық дауға келіп тіреледі. Қытай теңіздің шамамен 90 пайызын өзінің тарихи аумағы деп есептейді. Алайда Филиппин, Вьетнам, Малайзия, Бруней және Тайвань бұл талаппен келіспейді. 2016 жылы Гаагадағы халықаралық арбитраж Қытайдың кең көлемдегі аумақтық талабын халықаралық құқыққа сәйкес емес деп таныды. Дегенмен Бейжің бұл шешімді мойындаған жоқ.
Екінші Томас қайраңы - Филиппин үшін стратегиялық маңызға ие. Манила онда 1999 жылдан бері әдейі қайраңға отырғызылған BRP Sierra Madre әскери кемесі арқылы шағын гарнизон ұстап келеді. Қытай бұл нысанды заңсыз деп санап, оған азық-түлік пен құрылыс материалдарын жеткізуге кедергі жасауға тырысады. Соңғы жылдары дәл осы маңда су шашатын құрылғылар қолдану, кемелердің соқтығысуы және қауіпті маневрлер бірнеше рет тіркелген.
Бұл жолғы жанжалдың саяси салмағы одан да жоғары. Оқиға АСЕАН елдерінің сыртқы істер министрлері Манилада жиналар қарсаңында болды. Кездесуге Қытай сыртқы істер министрі Ван И де қатысады. Демек, теңіздегі жағдай алдағы келіссөздердің негізгі тақырыптарының біріне айналуы ықтимал.
Даудың АҚШ үшін де маңызы зор. Вашингтон Филиппинмен өзара қорғаныс туралы келісімге ие және соңғы жылдары Маниламен әскери ынтымақтастықты күшейтті. АҚШ бірнеше мәрте Филиппиннің заңды құқықтарын қолдайтынын және халықаралық теңіз қатынасы еркіндігін қорғауды жалғастыратынын мәлімдеді. Яғни, мұндай оқиғалардың бірі ауыр әскери қақтығысқа ұласса, оған АҚШ-тың да қосылу қаупі бар.
Өңірдегі жағдайға Үндістан мен Жапония да ерекше назар аударып отыр. Манила Үндістаннан сатып алған BrahMos зымыран кешендерін Қытайдың қысымына қарсы маңызды тежеуші күш ретінде бағалайды. Ал Жапония Қытай әскери белсенділігінің артуына байланысты теңіздегі бақылауын күшейтіп, одақтастарымен бірлескен жаттығулар санын көбейтуде.
Айта кетелік, Оңтүстік Қытай теңізі арқылы әлемдік теңіз саудасының шамамен үштен бірі өтеді. Бұл аймақтағы кез келген ірі әскери қақтығыс жаһандық жеткізу тізбегіне, мұнай мен газ тасымалына, сондай-ақ әлемдік саудаға тікелей әсер етуі мүмкін. Сондықтан Қытай мен Филиппин арасындағы бұл текетірес - екі елдің ғана мәселесі емес, бүкіл Азия-Тынық мұхиты өңірінің тұрақтылығына ықпал ететін халықаралық дағдарыс.
