Қазіргі мегаполистің дамуы енді тек жаңа жол, тұрғын үй немесе өндіріс көлемімен өлшенбейді. Қаланың экологиялық қауіпсіздігі, су мен энергияны тиімді пайдалану, қалдықтарды басқару, инженерлік желілердің сенімділігі де өмір сапасын айқындайтын негізгі көрсеткішке айналды. Осы тұрғыдан алғанда, Шымкентте жүзеге асырылып жатқан жобалар қалалық шаруашылықты жаңғыртудың біртұтас экожүйесін қалыптастыруға бағытталғанын аңғартады, деп хабарлайды Malim.kz.
Соның негізгі тетіктерінің бірі – Үкімет қаулысымен бекітілген «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы. Оның аясында қаладағы электр, жылу, ауыз су және су бұру желілерін жаңарту қолға алынған. Бұл – жай ғана ескі құбыр мен сымды алмастыру емес. Жобаларда автоматтандырылған есеп жүйелерін енгізу, ресурстарды қашықтан бақылау, шығындарды азайту және энергия тиімділігін арттыру көзделген.
Мәселен, электр желілеріне 2029 жылға дейін ондаған миллиард теңге инвестиция салу, жүздеген шақырым желіні жаңарту және 197 мың автоматтандырылған есептеу жүйесін орнату жоспарланған. Су секторында да ауқымды жаңғырту жүргізілмек: 44 шақырым ауыз су және 18,2 шақырым кәріз желісі қайта жаңартылып, 150 мың тұтынушының есептегіші қашықтан дерек беретін жүйеге көшіріледі. Су ресурстары тапшылығы жаһандық проблемаға айналған кезеңде мұндай технология суды тек жеткізу емес, оны есеппен әрі үнеммен пайдалануға мүмкіндік береді.
Шымкенттің экологиялық саясаты инфрақұрылыммен ғана шектелмейді. «Таза Қазақстан» акциясы аясында қолға алынған ең ірі жобалардың бірі – қатты тұрмыстық қалдықтарды термиялық өңдеп, электр энергиясын өндіретін кешен. Құны шамамен 54 млрд теңге болатын нысан тәулігіне 1000 тоннаға жуық қалдық өңдеп, 24 МВт·сағатқа дейін электр энергиясын өндіруге есептелген.
Бұл жобаның маңызы – қоқысты жоюда ғана емес, қалдықты экономикалық ресурсқа айналдыруында. Полигонға жіберілетін қалдық көлемі қысқарады, электр энергиясы өндіріледі, ал өңдеуден қалған күлді құрылыс материалдарына пайдалану жоспарланып отыр. Яғни дәстүрлі «өндіру – пайдалану – тастау» моделінің орнына айналым экономикасының қағидаттары енгізіледі.
Осындай тәсіл «жасыл экономика» ұғымының практикалық мазмұнын көрсетеді. Энергия тиімділігі, газдандыру, қалдықты қайта өңдеу, суды ұтымды пайдалану және қоршаған ортаны қорғау – бір-бірінен бөлек салалар емес. Олар қаланың тұрақты даму моделінің өзара байланысты элементтері.
Бұл қағидат агроөнеркәсіптік сектор үшін де маңызды. Су ресурстарын тиімді басқару ауыл шаруашылығы өндірісіне, жер қатынастарының тұрақтылығына, мал шаруашылығы мен суармалы егіншіліктің дамуына тікелей ықпал етеді. Сондықтан экологиялық саясатты аграрлық экономикадан бөліп қарастыру мүмкін емес. Жер мен су – өндірістік ресурс қана емес, келешек ұрпаққа қалатын табиғи капитал.
Шымкент үшін келесі маңызды міндет – жүзеге асырылып жатқан бастамаларды тұрғындардың күнделікті өмірімен байланыстыру. Экологиялық туризмді дамыту, табиғи аумақтарды қорғау, энергияны үнемдеу мәдениетін қалыптастыру және азаматтарды қалдықты сұрыптауға тарту мемлекеттік жобалардың қоғамдық тиімділігін арттыра түседі.
Қазіргі Шымкент тәжірибесі бір маңызды өзгерісті көрсетіп отыр: экология бір реттік сенбілік немесе көгалдандыру шарасы деңгейінен шығып, инфрақұрылымдық және экономикалық саясаттың негізгі бөлігіне айналып келеді. Ал жасыл экономикаға өтудің түпкі мәні – технология енгізуде ғана емес, суға, жерге, энергияға және қоршаған ортаға деген көзқарасты өзгерте білуде.
