Қазақстан
1947 жыл. 21 тамызда КСРО Министрлер Кеңесінің шешімімен Семей ядролық полигоны құрылды. Полигон кейін Қазақстан аумағындағы кеңестік ядролық сынақтардың негізгі алаңына айналды. Алғашқы кеңестік атом бомбасы 1949 жылғы 29 тамызда осы жерде сыналды.
1957 жыл. Байқоңырдан кеңестік R-7 зымыранының алғашқы сәтті сынағы өтті. Зымыран шамамен 6,5 мың шақырым ұшып, сынақтық оқтұмсық Камчаткадағы нысанаға жетті. Бұл әлемдегі алғашқы құрлықаралық баллистикалық зымыранның сәтті ұшуы болды. Кейін R-7 негізінде адамзаттың алғашқы жасанды Жер серігі – «Спутник-1» орбитаға шығарылды.
1991 жыл. 21 тамызда Қазақ КСР Президентінің «Қазақ КСР Қауіпсіздік кеңесін құру туралы» жарлығы шықты. Бұл оқиға Мәскеудегі 18-21 тамыздағы Тамыз бүлігімен тұспа-тұс келді. Қазақстан басшылығы КСРО-дағы билік дағдарысы жағдайында республиканың қауіпсіздігі мен егемендігін қамтамасыз ететін институттарды күшейтуге кірісті.
1992 жыл. Қазақстан мен Италия арасында дипломатиялық қатынастар орнатылды. Екі елдің ресми байланысы 21 тамызда басталды, ал сол жылдың қазанында Италияның Қазақстандағы елшілігі ашылды.
1992 жыл. Қазақстан Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ICAO) мүшесі атанды. Қазақстанның халықаралық азаматтық авиация жүйесіне қосылуы тәуелсіз мемлекет ретінде халықаралық көлік және әуе қатынастары кеңістігіне кірігуінің маңызды кезеңдерінің бірі болды. ICAO дерегінде Қазақстан ұйымға 1992 жылғы тамызда қосылған мемлекет ретінде көрсетіледі.
2000 жыл. Алматыда украин ақыны әрі суретшісі Тарас Шевченкоға арналған ескерткіш ашылды. Бұл Қазақстан мен Украина арасындағы тарихи-мәдени байланыстардың көріністерінің бірі ретінде аталады.
Әлем
1911 жыл. Париждегі Лувр музейінен Леонардо да Винчидің «Мона Лиза» картинасы ұрланды. Қылмысты музей қызметкері Винченцо Перуджа жасаған. Картина екі жылдан кейін Италияда табылды. Ұрлық «Мона Лизаның» әлемдік мәдени феномен ретіндегі танымалдығын бұрынғыдан да арттырды.
1914 жыл. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыс майдандағы Шарлеруа шайқасы басталды. Неміс әскерінің шабуылы Бельгия арқылы Францияға бағытталған операциялардың маңызды бөлігі болды.
1942 жыл. Екінші дүниежүзілік соғыста Гуадалканал науқаны кезінде Тенару өзені маңында АҚШ теңіз жаяу әскері Жапония әскерінің шабуылын тойтарды. Бұл Тынық мұхитындағы соғыстың алғашқы ірі бетбұрыс кезеңдерінің бірі болған Гуадалканал шайқасының құрамдас бөлігі еді.
1944 жыл. Вашингтондағы Дамбартон-Окс келіссөздері басталды. 21 тамыздан бастап АҚШ, Ұлыбритания және КСРО өкілдері, кейін Қытай өкілдері қатысқан кездесулерде соғыстан кейін құрылатын халықаралық ұйымның негізгі құрылымы талқыланды. Бұл келіссөздер кейін Біріккен Ұлттар Ұйымын құруға алып келген дипломатиялық процестің маңызды кезеңі болды.
1945 жыл. Лос-Аламоста физик Гарри Даглян плутоний өзегімен жүргізілген тәжірибе кезінде аса жоғары радиация дозасын алды. Ол 25 күннен кейін қайтыс болды. Бұл ядролық қару жасау тарихындағы алғашқы өлімге әкелген критикалық масса апаттарының бірі болды. Кейін осы тәжірибелерде қолданылған плутоний өзегі «Demon Core» атауымен белгілі болды.
1957 жыл. Байқоңырдан ұшырылған R-7 зымыранының сәтті сынағы ғарыш дәуірінің басталуына тікелей жол ашты. R-7 бастапқыда әскери мақсаттағы құрлықаралық баллистикалық зымыран ретінде жасалғанымен, оның модификациясы бірнеше аптадан кейін «Спутник-1»-ді орбитаға шығаруға пайдаланылды.
1959 жыл. АҚШ президенті Дуайт Эйзенхауэр Гавайиді АҚШ-тың 50-штаты деп жариялады. Осыдан кейін АҚШ-тың мемлекеттік туындағы жұлдыздар саны 50-ге жетті.
1963 жыл. Оңтүстік Вьетнамда буддистік пагодаларға жаппай рейдтер жасалды. Президент Нго Динь Дьем режиміне адал арнайы күштер Хюэ мен Сайгондағы буддистік ғибадат орындарына басып кіріп, көптеген адамды қамауға алды. Оқиға Вьетнамдағы саяси дағдарысты одан әрі тереңдетті.
1965 жыл. Румынияда жаңа Конституция қабылданып, елдің ресми атауы Румыния Социалистік Республикасы болып өзгертілді. Николае Чаушеску сол кезеңде биліктегі Коммунистік партияның жетекші тұлғасына айнала бастады.
1968 жыл. Кеңес әскері мен Варшава шарты елдерінің әскерлері Чехословакияға басып кіргеннен кейін Румыния басшысы Николае Чаушеску Бухаресте бұл интервенцияны ашық айыптады. Румыния Варшава шартына мүше болғанына қарамастан, Чехословакиядағы оқиғаларға КСРО бастаған әскери операцияға қосылмады.
1971 жыл. Филиппиннің Манила қаласындағы Пласа Мирандада Либералдық партияның сайлауалды митингі кезінде бомба жарылды. Шабуылдан ондаған адам жараланып, Филиппиннің саяси өміріндегі аса ірі дағдарыстардың біріне жол ашты.
1983 жыл. Филиппин оппозициясының жетекшісі Бениньо «Ниной» Акино АҚШ-тағы ұзақ эмиграциядан кейін Манила әуежайына оралғанда өлтірілді. Оның қастандықпен өлімі Фердинанд Маркос режиміне қарсы қозғалысты күшейтіп, кейін 1986 жылғы «Халық билігі» революциясына алып келген процестердің маңызды факторына айналды.
1986 жыл. Камерундағы Ньос көлінде көмірқышқыл газының жаппай бөлінуінен ірі табиғи апат болды. Газ бұлты жақын маңдағы елді мекендерге таралып, шамамен 1700 адамның қаза болуына себеп болды. АҚШ Геологиялық қызметі апатты көл түбіндегі газдың кенет босап шығуымен байланыстырады.
1988 жыл. Непал мен Үндістан шекарасы маңында күшті жер сілкінісі болды. Табиғи апат салдарынан жүздеген адам қаза тауып, мыңдаған адам зардап шекті.
1991 жыл. Кеңес Одағындағы Тамыз бүлігі іс жүзінде күйреді. Михаил Горбачев Мәскеуге оралды, ал төңкеріс ұйымдастырушыларының билікті басып алу әрекеті сәтсіз аяқталды. Бұл оқиға КСРО-ның ыдырауын жеделдеткен шешуші саяси дағдарыстардың біріне айналды.
1991 жыл. Латвия тәуелсіздігін толық қалпына келтіретінін жариялады. Бұл Балтық елдерінің Кеңес Одағынан бөліну процесінің соңғы кезеңдерінің бірі болды.
1993 жыл. NASA-ның Mars Observer аппаратымен байланыс үзілді. Марсты зерттеуге арналған аппарат 1992 жылы ұшырылған еді, бірақ 1993 жылғы 21 тамызда ғарыш аппаратымен байланыс қалпына келмеді.
1994 жыл. Мароккода Royal Air Maroc әуе компаниясының 630-рейсі апатқа ұшырап, борттағы 44 адамның барлығы қаза тапты.
1995 жыл. АҚШ-та Atlantic Southeast Airlines компаниясының 529-рейсі қозғалтқышындағы ақаудан кейін апатқа ұшырады. Embraer EMB 120 ұшағындағы 29 адамның тоғызы қаза тапты.
Ғылым, технология және ғарыш
1957 жыл – 21 тамыздың ғылым мен технология тарихындағы ең маңызды оқиғаларының бірі. Байқоңырдан R-7-нің сәтті ұшырылуы кейін ғарышқа шығу мүмкіндігін түбегейлі өзгертті. NASA тарихи материалдарында R-7-нің дәл осы сынағы алғашқы жасанды Жер серігін ұшыруға мүмкіндік берген негізгі техникалық жетістік ретінде сипатталады.
2008 жыл. Лос-Аламос ұлттық зертханасының ғалымдары кванттық ақпарат теориясында маңызды нәтиже алған зерттеуін жариялады. Graeme Smith пен Jon Yard екі жеке алғанда ақпарат жеткізуге жарамсыз болып көрінетін кванттық байланыс арнасын біріктіргенде олардың жалпы ақпараттық мүмкіндігі пайда болатынын математикалық тұрғыдан көрсетті. Зерттеу Science журналында жарияланды.
1991 жыл – бір күннің ішінде бірнеше тарихи процестің тоғысқан уақыты болды: КСРО-дағы Тамыз бүлігі жеңілді, Латвия тәуелсіздігін қалпына келтірді, ал Қазақстанда Қауіпсіздік кеңесін құру туралы шешім қабылданды. Осы оқиғалардың барлығы Кеңес Одағының саяси жүйесі ыдыраған соңғы айлардың сипатын айқын көрсетті.
1992 жыл – Қазақстан үшін халықаралық байланыстарды кеңейту кезеңі болды: 21 тамызда Италиямен дипломатиялық қатынас орнатылып, сол жылы Қазақстан халықаралық азаматтық авиация жүйесіне де толық кіріге бастады.
Дереккөздер:
Қазақстан тарихы порталы – e-history.kz, Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі, Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының ресми ресурстары – gov.kz, NASA, United Nations, International Civil Aviation Organization, U.S. Geological Survey, U.S. Department of Energy, Los Alamos National Laboratory, Hawaii State Government, Library of Congress
