Әлем
1485 жыл. Англиядағы Раушандар соғысының шешуші шайқастарының бірі – Босворт шайқасы өтті. Ланкастер әулетін қолдаған Генри Тюдор Йорк әулетінің королі Ричард III-ні жеңді. Ричард III шайқаста қаза тауып, Генри Тюдор кейін Генрих VII ретінде таққа отырды. Осы оқиғамен Плантагенеттердің Англиядағы ұзақ билігі аяқталып, Тюдорлар әулетінің дәуірі басталды.
1776 жыл. Америка тәуелсіздік соғысы кезінде британ әскері Лонг-Айлендке жаппай десант түсірді. Шамамен 24 мың сарбаздан тұратын британ әскері Нью-Йоркті басып алуға бағытталған операцияны бастады.
1791 жыл. Францияның Сен-Доминго отарында құлдыққа қарсы көтеріліс басталды. Бұл оқиға кейін Гаити революциясына ұласып, 1804 жылы Гаитидің тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуына алып келді. Көтеріліс әлем тарихындағы құлдық жүйесіне қарсы ең ірі революциялық қозғалыстардың біріне айналды.
1849 жыл. Австрия әскері Венецияны қоршау кезінде әуе шарларынан бомба тастады. Бұл оқиға тарихтағы алғашқы қашықтан жасалған әуе шабуылдарының бірі ретінде аталады.
1851 жыл. Англия жағалауындағы Уайт аралы маңында өткен желкенді кемелер жарысында америкалық America шхунасы жеңіске жетті. Жарыс жеңімпазына берілген кубок кейін әлемдегі ең беделді желкенді спорт жарыстарының бірі – America's Cup атауына негіз болды.
1864 жыл. Женевада алғашқы Женева конвенциясы қабылданды. Құжат соғыс кезінде жараланған және науқас әскери қызметшілерге көмек көрсету, медициналық қызметкерлер мен госпитальдардың бейтараптығын қамтамасыз ету қағидаларын бекітті. Кейінгі халықаралық гуманитарлық құқық жүйесінің қалыптасуына негіз болған бұл конвенция 12 мемлекет тарапынан қабылданды.
1902 жыл. Қытайдың қазіргі Шыңжаң аумағындағы Қашғар маңында қуатты жер сілкінісі болды. Оның магнитудасы шамамен 7,7 деп бағаланады. Апат салдарынан мыңдаған адам қаза тапты.
1910 жыл. Жапония Кореяны аннексиялау туралы келісімге қол қойды. Құжат Кореяның Жапония империясына қосылуын рәсімдеді, ал аннексия ресми түрде 29 тамызда жарияланды. Корея 1945 жылға дейін Жапонияның отары болды.
1911 жыл. Париждегі Лувр музейінде Леонардо да Винчидің «Мона Лиза» картинасының ұрланғаны анықталды. Картина музейден бір күн бұрын жоғалып кеткен. Ұрлық ХХ ғасырдағы ең әйгілі өнер туындыларының бірі ұрланған қылмыс ретінде тарихқа енді.
1922 жыл. Ирландияның тәуелсіздігі үшін күрескен саяси қайраткер әрі революционер Майкл Коллинз Батыс Корк графтығында буктурма кезінде қаза тапты. Оның өлімі Ирландиядағы азамат соғысы кезеңіндегі ең маңызды оқиғалардың бірі болды.
1942 жыл. Бразилия Германия, Италия және Жапонияға соғыс жариялады. Осылайша Латын Америкасындағы ең ірі мемлекет Екінші дүниежүзілік соғыста одақтастар жағына ашық түрде қосылды.
1944 жыл. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Крит аралындағы Кедрос өңірінде неміс әскерлері жергілікті тұрғындарға қарсы жаппай жазалау операциясын жүргізді. Оқиға Кедрос Холокосты деген атаумен белгілі.
1962 жыл. Франция президенті Шарль де Голльге қастандық жасалды. Париж маңында оның автокөлігіне қарулы шабуыл жасалғанымен, президент аман қалды. Де Голль мінген Citroën DS көлігінің жоғары жылдамдықтағы тұрақтылығы оның шабуылдан құтылуына ықпал еткен.
1963 жыл. АҚШ-тың X-15 эксперименттік ұшағы 107,96 шақырым биіктікке көтерілді. Бұл X-15 бағдарламасы аясындағы ең жоғары ұшу биіктігі болды.
1968 жыл. Рим папасы Павел VI Колумбияға барды. Бұл католик шіркеуі басшысының Латын Америкасына жасаған алғашқы сапары болды.
1978 жыл. Никарагуадағы сандинистік революция кезінде қарулы топ елдің Ұлттық конгресі ғимаратын басып алып, мыңнан астам адамды кепілге алды. Бұл Сомоса режиміне қарсы революцияның маңызды кезеңдерінің біріне айналды.
1989 жыл. Бейсбол тарихындағы маңызды рекорд тіркелді. «Texas Rangers» командасының ойыншысы Нолан Райан кәсіби мансабындағы 5000-шы страйкаутын жасап, Жоғары бейсбол лигасы тарихында бұл межеге жеткен алғашқы құмыра болды.
1991 жыл. Исландия Латвия, Литва және Эстонияның тәуелсіздігін мойындаған алғашқы мемлекет болды. Бұл Балтық елдерінің Кеңес Одағынан тәуелсіздігін қалпына келтіру процесіндегі маңызды дипломатиялық қадамдардың бірі еді.
2004 жыл. Ослодағы Мунк музейінен Эдвард Мунктың «Айқай» және «Мадонна» картиналары қарулы адамдардың қатысуымен ұрланды. Кейін екі туынды да табылып, музейге қайтарылды.
2006 жыл. Ресей математигі Григорий Перельман Пуанкаре болжамын дәлелдеуге қосқан үлесі үшін математикадағы ең беделді марапаттардың бірі саналатын Филдс медаліне ие болды. Алайда ол медальді қабылдаудан бас тартты.
2007 жыл. АҚШ-тың «Texas Rangers» командасы «Baltimore Orioles»-ті 30:3 есебімен жеңді. Бұл қазіргі Жоғары бейсбол лигасы тарихындағы бір команда бір ойында жинаған ең көп ұпай көрсеткіштерінің бірі ретінде тіркелді.
2016 жыл. Түркияның Газиантеп қаласында үйлену тойы кезінде болған жарылыстан кемінде 30 адам қаза тапты. Шабуыл Түркиядағы терроризмге байланысты ең ауыр оқиғалардың бірі ретінде тіркелді.
2022 жыл. АҚШ-тың ұзақ жылдар бойы бас инфекционисті қызметін атқарған Энтони Фаучи мемлекеттік қызметтен кететінін жариялады.
Қазақстан
1832 жыл. 22 тамызда Есіл өзенінің оң жағалауында Ақмола округтік приказын ресми ашу рәсімі өтті. Бұл қазіргі Астана орналасқан өңірдің әкімшілік тарихындағы маңызды кезеңдердің бірі болды.
1909 жыл. Уфа қаласында Міржақып Дулатұлының қазақ қоғамының оянуына үндеген әйгілі «Оян, қазақ!» өлеңдер жинағы жарық көрді. Кітап ХХ ғасыр басындағы қазақ қоғамдық-саяси ойының қалыптасуына елеулі ықпал еткен шығармалардың біріне айналды.
2012 жыл. 12 жастағы қазақстандық скрипкашы Ержан Құлибаев Буэнос-Айресте өткен халықаралық байқауда бірінші жүлдені жеңіп алды.
2015 жыл. Қазақстанның Түркиядағы елшілігінде Қазақ хандығының 550 жылдығына арналған конференция өтті. Іс-шарада Қазақстан мен Түркия арасындағы тарихи және қазіргі байланыстарға арналған фотокөрме ұйымдастырылды.
2019 жыл. Алматыдағы «Шымбұлақ» тау-шаңғы курортында Орталық Азия жастар фестивалі өтті. Оған Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан, Өзбекстан, Әзербайжан және Түркиядан 18-29 жас аралығындағы 300-ден астам жас қатысты.
2020 жыл. Румынияның Клуж-Напока қаласында Қазақстан мәдениеті күндерінің ашылу рәсімі өтті.
2024 жыл. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Тәжікстанға мемлекеттік сапары кезінде Душанбе қаласында Эмомали Рахмонмен келіссөздер өтті. Екі ел басшылары шағын құрамда екіжақты ынтымақтастық мәселелерін талқылады.
БҰҰ 2019 жылдан бастап 22 тамызды «Діни сенімге немесе нанымға негізделген зорлық-зомбылық құрбандарын еске алу халықаралық күні» ретінде атап өтуді бекітті. Бұл күн діни немесе наным-сеніміне байланысты зорлық-зомбылықтан зардап шеккен адамдарды еске алуға және мұндай әрекеттерге қарсы тұруға арналған.
22 тамызда дүниеге келген танымал тұлғалар
1862 жыл. Француз композиторы Клод Дебюсси дүниеге келді. Ол музыкадағы импрессионизм бағытының қалыптасуына үлкен ықпал еткен композиторлардың бірі.
1893 жыл. Америкалық ақын, жазушы әрі сатирик Дороти Паркер дүниеге келді. Ол ХХ ғасыр басындағы америкалық әдеби ортадағы өткір юморымен танылған қаламгерлердің бірі болды.
1904 жыл. Қытайдың саяси қайраткері Дэн Сяопин дүниеге келді. Кейін ол Қытайдағы экономикалық реформалар мен «ашық есік» саясатының негізгі сәулетшілерінің біріне айналды.
1908 жыл. Француз фотографы Анри Картье-Брессон дүниеге келді. Ол фотожурналистика мен көше фотографиясының дамуына зор ықпал етіп, ХХ ғасырдағы ең танымал фотографтардың біріне айналды.
1920 жыл. Америкалық жазушы Рэй Брэдбери дүниеге келді. Оның «Фаренгейт бойынша 451 градус» романы әлемдік фантастика классика.
/Қазақстан бойынша 22 тамыз күнінің тарихи оқиғаларының негізгі хронологиясын Kazinform арнайы күнтізбелік материалында жинақтаған./
Дереккөздер:
Біріккен Ұлттар Ұйымы, Халықаралық Қызыл Крест комитеті (ICRC), Associated Press, Library of Congress, HISTORY, International Mathematical Union, Kazinform, Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі, Қазақстанның мемлекеттік органдарының ресми материалдары.
