Біздің еңбек нарығымызға тек дипломы бар түлектер емес, алғашқы күннен бастап нақты өндірістік міндеттерді шешуге дайын мамандар қажет.
«Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы деректеріне сәйкес, түлектерді жұмысқа орналастыру деңгейі 74%-дан 83,7%-ға дейін артқан. Дегенмен, нәтижелердің құрылымы әлі де жақсы емес: түлектердің 68%-ы тұрақты жұмысқа орналасқан, 16%-ы шартты түрде жұмысқа орналасқан, ал тағы 16%-ы жұмысқа орналаспайды. Оның үстіне өңірлер арасында айтарлықтай айырмашылық (74%-91%) бар.
Бизнес тұрғысынан бұл маңызды сигнал. Әрбір алтыншы түлек нарыққа толық дайындықсыз шығады. Соның кесірінен жаңа қызметкерлер бейімделу және қайта оқыту сияқты қосымша ресурстарға зәру, ал алғашқы айларда олардың еңбек өнімділігі 20-25%-ға төмен.
Әлемдік тәжірибеге сүйенсек, Германия дуалды білім беру жүйесі арқылы студенттердің оқу уақытының жартысы кәсіпорындарда практикалық жұмысқа арналады. Нәтижесінде түлектердің жұмысқа орналасу деңгейі 90%-дан асады, ал кәсіпорындар дайын кадрларды тікелей өз өндірісіне тарта алады. Сингапурдың білім беру жүйесінде қысқа мерзімді микро-біліктіліктер мен өндірістік тағылымдалар кеңінен енгізілген. Ал Оңтүстік Кореяның университеттері өнеркәсіппен серіктестік орталықтары арқылы ғылыми зерттеулер мен өндірістік инновацияларды тікелей байланыстырды.
Осы тәжірибелерді ескере отырып, еліміздегі білім беру мен бизнестің өзара іс-қимылын жаңа деңгейге шығару қажет. Соның бірі - корпоративтік семестрлер жүйесін дамыту. Мұндай форматта инженерлік, IT, агротехникалық, тау-кен металлургия және энергетика бағыттарының студенттері кәсіпорындарда нақты өндірістік міндеттерді орындау арқылы толыққанды жұмыс циклінен өтеді. Бұл тәсіл «шартты түрде дайын» түлектердің үлесін 16%-дан 5-7%-ға дейін қысқартуға, бейімделу уақытын 30-40%-ға азайтуға және жас мамандардың еңбек өнімділігін алғашқы күннен бастап арттыруға мүмкіндік береді.
Қосымша құралдардың бірі - 8-12 аптаға арналған микро-біліктіліктер бағдарламалары. Мұндай бағдарламалар кадр тапшылығын жедел жоюға, мамандардың дағдыларын салалық стандарттарға жеткізуге және компаниялардың қосымша оқыту шығындарын азайтуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар қолданбалы ғылымның серіктестік орталықтарын дамыту маңызды. Олар бизнес сұранысынан бастап технологияларды өндіріске енгізуге дейінгі процесті «бір терезе» қағидасы бойынша ұйымдастырылуы керек. Жер қойнауын пайдаланушылардың ҒЗТКЖ-ға бағытталатын 1% аударымдары технология трансферін жеделдетуге, прототиптер әзірлеуге және инновацияларды өндірісте қолдануға мүмкіндік береді.
Аталған шаралар сапалық нәтижелер беретіні анық. Түлектер еңбек нарығына дайын күйде шығады, компаниялардың бейімдеу шығындары азаяды, еңбек өнімділігі артады және коммерциялық нәтижелерге жету мерзімі қысқарады. Сөйтіп білім беру саласына құйылған инвестициялар бизнес үшін нақты экономикалық тиімділікке айналады.
Сонымен бірге ұзақ мерзімді экономикалық даму үшін кәсіпкерлік мәдениетті мектеп пен колледж деңгейінен бастап қалыптастыру аса қажет. Оқушылар экономиканың негізгі қағидаттарын, стартап құру дағдыларын, жобалық ойлауды және қаржылық сауаттылықты меңгеруі тиіс. Мұндай білім мен дағдылар болашақта жаңа кәсіпорындар құрып, технологияларды енгізіп, жаңа нарықтарды қалыптастыра алатын көшбасшыларды тәрбиелеуге мүмкіндік береді.
Бұл экожүйе кәсіпкерлік ойлау қабілеті қалыптасқан мектеп оқушысынан бастап, кәсіпорынның тиімділігін арттыруға немесе жеке жобасын я кәсібін іске қосуға дайын маманға дейінгі үздіксіз кадрлық тізбекті қамтамасыз етеді.
Бизнес үшін мұндай экожүйе бәсекеге қабілеттілікті арттыруға, инновацияларды енгізу қарқынын жеделдетуге және ұзақ мерзімді кадрлық резерв қалыптастыруға мүмкіндік береді. Нәтижесінде тұрақты әрі инновациялық экономиканың негізі қаланады.
Мұхит Асанов, кәсіпкер,
“Asem” химия зауыты және “Asem medical”
клиника желілерінің негізін салушысы
