Әлеуметтік желілерде жұмыссыздық бойынша жәрдемақы рәсімдеп, ай сайын 400 мың теңгеге дейін алуға болатыны туралы жазбалар белсенді түрде таралуда. Tengrinews.kz мұның қаншалықты шындыққа жанасатынын және ең жоғары төлемді алу үшін не істеу керектігін анықтады.
Жұмыссыздық бойынша жәрдемақы туралы жазбалар
Әлеуметтік желілерде жұмыссыздық бойынша жәрдемақы жайлы жазбалар легі пайда болды. Қолданушылар ай сайын 400 мың теңгеден астам алып жатқанын айтып, өзгелерді де өтініш беруге шақыруда.
«Достар, мен қатты таңғалдым. Бүкіл Threads жұмыссыздық бойынша жәрдемақыға өтініш беріп жатқанын айтып жатыр. Және білесіздер ме? Бұл шынымен жұмыс істейді. Мен де өтініш бердім, маған 6 айға 422 мың теңгеден бекітті. Бұл заңды! Бар болғаны банк қосымшасын ашып, әлеуметтік аударымдарыңызды тексеру керек, егер бар болса – өтініш береміз», – деп жазады қазақстандық әйел.
Пікірлерде кейбіреулер бұл ақпаратқа сеніп, кеңес сұраса, енді біреулер мұны жаңылыстыратын мәлімет деп санайды.
Қазақстанда жұмыссыздық бойынша жәрдемақыны қалай алуға болады
Жұмысынан айырылу жағдайы бойынша әлеуметтік төлем тек міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушы азаматтарға ғана тағайындалады. Бұл туралы Tengrinews.kz-тің ресми сұрауына «Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры» АҚ жауап берген:
«Төлем тағайындаудың басты шарты – Әлеуметтік кодекстің 99-бабына сәйкес мансап орталығында жұмыссыз ретінде тіркелу. Әлеуметтік төлемге тек қорда әлеуметтік аударымдары жүргізілген жүйе қатысушылары ғана үміткер бола алады», – деп түсіндірді қор өкілдері.
Қатысушының қорда кемінде 6 ай әлеуметтік аударымдары болуы керек. Сонымен қатар, жұмыссыз ретінде тіркелгенге дейінгі соңғы екі жылда қорға аударымдар тіркелуі тиіс, тіпті осы кезеңде үзілістер болған күннің өзінде.
Егер мені жұмыстан шығарып жіберсе не болады?
Жұмыстан шығару себебі жәрдемақы алу құқығына әсер етпейді.
«Қордан төленетін жұмысынан айырылу жағдайы бойынша әлеуметтік төлем жүйе қатысушысына жұмыстан босатылу себебіне қарамастан тағайындалады», – делінген жауапта.
Жәрдемақы мөлшері қалай есептеледі?
Әлеуметтік кодекстің 118-бабына сәйкес, жәрдемақы мөлшері әр адамға жеке есептеледі және екі факторға байланысты:
соңғы екі жылдағы орташа айлық табысқа;
міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне.
«Орташа айлық табыс жұмыссыз ретінде тіркелген айдың алдындағы соңғы 24 күнтізбелік айда Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына әлеуметтік аударымдар жасалған табыстар сомасын 24-ке бөлу арқылы анықталады», – деп хабарлады қор.
Одан кейін бұл сома 45 пайыздық алмастыру коэффициентіне және жүйеге қатысу өтілі коэффициентіне көбейтіледі.
Өтіл коэффициенттері:
6–12 ай – 0,7;
12–24 ай – 0,75;
24–36 ай – 0,85;
36–48 ай – 0,9;
48–60 ай – 0,95;
60–72 ай – 1,0;
60 айдан жоғары – әр 12 ай үшін 1,0 коэффициентіне 0,02 қосылады, бірақ 1,3-тен аспайды.
Төлем мерзімі де қатысу өтіліне байланысты:
6–12 ай – 1 ай;
12–24 ай – 2 ай;
24–36 ай – 3 ай;
36–48 ай – 4 ай;
48–60 ай – 5 ай;
60 ай және одан көп – 6 ай.
Айта кету керек, 6 ай – жәрдемақы төлеудің ең ұзақ мерзімі.
Жәрдемақыны қайтадан алуға болады, бірақ бұрын алынған төлем айлары өтілден шегеріледі. Мысалы, егер сіз бұрын 6 ай жәрдемақы алған болсаңыз, бұл айлар 72 ай өтіл ретінде есептеледі. Қайта төлем алу үшін жаңа жеткілікті өтіл жиналуы қажет.
Жұмыссыздық бойынша ең жоғары жәрдемақы
Әлеуметтік аударымдарды есептеу үшін алынатын айлық табыс 7 еселенген ең төменгі жалақы мөлшерінен (ЕТЖ) аспауы тиіс.
Анықтама:
2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 1 ЕТЖ – 85 мың теңге, демек есептеу үшін ең жоғары табыс – 595 мың теңге.
Осылайша, ең жоғары әлеуметтік төлем мөлшері 348 075 теңге (595 000 × 0,45 × 1,3), ал ең төменгісі 26 775 теңге (85 000 × 0,45 × 0,7) болуы мүмкін.
Қорытынды:
Әлеуметтік желілерде айтылған 422 мың теңге шындыққа сәйкес келмейді. Ай сайын алуға болатын ең жоғары сома – 348 075 теңге.
Жұмыссыздық бойынша жәрдемақы алғанда нені білу маңызды?
Ең жиі жіберілетін қате – жұмыссыз ретінде дер кезінде тіркелмеу.
«Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры» АҚ басқарма төрағасының орынбасары Марат Жаныбековтің айтуынша, төлем мөлшерін есептеу нақты жұмыстан босатылған күнге емес, мансап орталығында тіркелген күнге байланысты.
«Біз табысты әлеуметтік тәуекел басталғанға дейінгі соңғы 24 ай бойынша есептейміз. Әлеуметтік тәуекел – мемлекет адамның жұмыссыз екенін ресми түрде мойындаған сәт. Ал бізде жиі кездесетін жағдай – адам жұмыстан шығып, бірнеше ай өз бетімен жұмыс іздейді, содан кейін ғана тіркеледі. Мұндай жағдайда ол, әрине, төлемнен ұтылады», – деді Жаныбеков.
Егер жұмыстан шыққан күн мен жұмыссыз ретінде тіркелу аралығында бірнеше ай өтсе, төлем мөлшері азаяды.
«Егер адамның 24 айдың орнына, мысалы, 20 ай ғана табысы есепке алынса, себебі жұмыстан шыққаннан кейін 4 ай өткен соң тіркелсе – онда төлем мөлшері төмен болады. Себебі алым азаяды, ал бөлгіш әрқашан 24 ай болып қалады», – деп түсіндірді қор өкілі.
2025 жылдың қорытындысы бойынша Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан жұмысынан айырылу жағдайы бойынша әлеуметтік төлем алғандар саны 354,2 мың адамды құрады. Оның ішінде 311,9 мың азаматқа төлем дәл 2025 жылы тағайындалған. Жалпы төленген сома – 130,4 миллиард теңге.
